Mesih’te Yaşam

İmanın simgesinin ikrar ettiğini kutsal sırlar iletir. Gerçekten de inanlılar, kutsal sırlar aracılığıyla, imanla kabul ettikleri Mesih’te Allah’ın çocukları olarak yeni bir yaşam sürme yeteneğini onlara veren Mesih’in lütfunu ve Kutsal Ruh’un armağanlarını alırlar.

İnsan kişisinin onuru, onun Allah’ın suretinde ve benzerliğinde yaratılmış olmasına dayanır. Ruhsal ve ölümsüz bir can, akıl ve özgür iradeyle donatılmış olan insan kişisi Allah’a yöneliktir ve canıyla ve bedeniyle sonsuz mutluluğa çağrılmıştır.

Mutluluğa, bizi ilahi yaşama ortak kılan Mesih’in lütfu sayesinde ulaşırız. Mesih İncil’de izleyicilerine sonsuz mutluluğa götüren yolu gösterir: Mutluluk Çağrıları (Sekiz Mutluluk). Mesih’in lütfu, doğru bir vicdanı izleyerek gerçeği ve iyiyi arayan ve seven ve kötülükten kaçınan her insanda da etkindir.

Mutluluk Çağrıları İsa’nın vaazının kalbindedir; Allah’ın İbrahim’le (Abraham) başlayarak verdiği vaatleri üstlenir ve tamamlar. İsa’nın çehresinin ta kendisini betimler ve sahih Hristiyan yaşamını belirginleştirir. İnsan etkinliğinin nihai amacını, yani sonsuz mutluluğu açıklar.

Mutluluk Çağrıları, Allah’ın bizi Kendine çekmek için insan yüreğine yerleştirdiği doğuştan mutluluk arzusuna yanıt verir. Bu arzuyu yalnızca Allah doyurabilir.

Sonsuz mutluluk, ebedi hayatta Allah’ı görmektir; bu yaşamda tam anlamıyla “ilahi doğaya” (2 Petrus 1:4), Mesih’in yüceliğine ve Üçlü Birlik yaşamının sevincine ortak oluruz. Bu mutluluk insan yeteneklerini aşar. Ona götüren lütuf gibi o da Allah’ın doğaüstü ve karşılıksız bir armağanıdır. Vaat edilen bu mutluluk bizi dünyasal nimetlerle ilgili belirleyici ahlaki seçimlerle yüz yüze getirir ve Allah’ı her şeyden çok sevmeye yöneltir.

Özgürlük, Allah’ın verdiği, hareket etme ya da etmeme, şunu ya da bunu yapma ve böylece kendi sorumluluğuyla bilinçli eylemlerde bulunma gücüdür. Özgürlük, tam anlamıyla insani eylemleri belirginleştirir. Kişi iyi olanı ne kadar çok yaparsa o kadar özgür olur. Özgürlük, en yüce iyi ve mutluluğumuz olan Allah’a yöneldiğinde kendine özgü yetkinliğine ulaşır. Özgürlük aynı zamanda iyi ile kötü arasında seçim yapma olasılığını da içerir. Kötüyü seçmek özgürlüğün kötüye kullanılmasıdır ve günahın köleliğine götürür.

Özgürlük insanları, eylemleri gönüllü olduğu ölçüde bu eylemlerden sorumlu kılar; ancak bir eylemin yüklenebilirliği ve sorumluluğu bilgisizlik, dikkatsizlik, zorlama, korku, düzensiz bağlılıklar ya da alışkanlık nedeniyle azalabilir, hatta bazen ortadan kalkabilir.

Özgürlüğü kullanma hakkı herkese aittir; çünkü bu hak, kişinin insan onurundan ayrılamaz. Bu nedenle bu hakka, özellikle ahlaki ve dinsel konularda her zaman saygı gösterilmeli ve bu hak ortak iyiliğin ve adil bir kamu düzeninin sınırları içinde sivil otorite tarafından tanınmalı ve korunmalıdır.

Özgürlüğümüz ilk günah yüzünden zayıflamıştır. Bu zayıflık, ardı ardına işlenen günahlarla şiddetlenir. Ancak Mesih bizi “özgür olalım diye” (Galatyalılar 5:1) özgür kıldı. Kutsal Ruh lütfuyla bizi, Kilise’de ve dünyada O’nun özgür iş arkadaşları olmamız için ruhsal özgürlüğe götürür.

İnsan eylemlerinin ahlakiliği üç kaynağa bağlıdır: gerçek ya da görünüşte bir iyi olan seçilen nesneye; eylemde bulunan öznenin niyetine, yani öznenin eylemi hangi amaçla yaptığına; ve eylemin sonuçlarını da içeren koşullarına.

Bir eylem, nesnenin, amacın ve koşulların iyiliğini aynı anda taşıdığında ahlaken iyidir. Seçilen bir nesne, niyet iyi olsa bile, tek başına eylemin bütününü bozabilir. Ondan iyilik doğsun diye kötülük yapmak meşru değildir. Kötü bir amaç, nesne kendi içinde iyi olsa bile eylemi bozar. Öte yandan, iyi bir amaç, eylemin nesnesi kötüyse o eylemi iyi yapmaz; çünkü amaç araçları haklı çıkarmaz. Koşullar, eylemde bulunan kişinin sorumluluğunu artırabilir ya da azaltabilir, ama eylemlerin kendi ahlaki niteliğini değiştiremez. Kendi içinde kötü olan bir eylemi asla iyi yapmazlar.

Kendi içlerinde ve kendileri bakımından, nesneleri nedeniyle her zaman meşru olmayan bazı eylemler vardır (örneğin küfür, adam öldürme, zina). Bu tür eylemleri seçmek, iradenin bir düzensizliğini, yani bunlardan doğabilecek iyi sonuçlara başvurularak asla haklı çıkarılamayacak bir ahlaki kötülüğü içerir.

Tutkular, insan ruhbiliminin doğal bileşenleri olan duyusal isteğin duyguları, heyecanları ya da hareketleridir; kişiyi iyi ya da kötü olarak algılananın ışığında hareket etmeye ya da etmemeye yöneltirler. Başlıca tutkular sevgi ve nefret, arzu ve korku, sevinç, üzüntü ve öfkedir. Temel tutku, iyinin çekiciliğine kapılan sevgidir. Kişi ancak gerçek ya da görünüşte iyi olanı sevebilir.

Tutkular, duyusal isteğin hareketleri oldukları ölçüde, kendi içlerinde ne iyi ne de kötüdür. İyi bir eyleme katkıda bulunduklarında iyidirler, aksi durumda kötüdürler. Erdemler tarafından üstlenilebilir ya da kötü alışkanlıklar tarafından saptırılabilirler.

Kişinin yüreğinde bulunan ahlaki vicdan, uygun anda ona iyiyi yapmasını ve kötüden kaçınmasını buyuran bir akıl yargısıdır. Ahlaki vicdan sayesinde insan kişisi, yapılacak ya da yapılmış bir eylemin ahlaki niteliğini algılar ve eylemin sorumluluğunu üstlenebilir. Sağduyulu kişi, ahlaki vicdanına kulak verdiğinde, kendisine konuşan Allah’ın sesini işitebilir.

İnsan kişisinin onuru ahlaki vicdanın doğruluğunu (yani akla ve Allah’ın yasasına göre adil ve iyi olanla uyumlu olmasını) gerektirir. Bu kişisel onur nedeniyle hiç kimse vicdanına aykırı davranmaya zorlanamaz; ortak iyiliğin sınırları içinde, özellikle dinsel konularda, vicdanına göre davranması da engellenemez.

Doğru ve gerçeğe uygun bir ahlaki vicdan, eğitimle ve Allah Sözü’nün ve Kilise’nin öğretisinin özümsenmesiyle oluşur. Kutsal Ruh’un armağanlarıyla desteklenir ve bilge kişilerin öğütleriyle yardım görür. Dua ve vicdan muhasebesi de kişinin ahlaki gelişimine büyük ölçüde yardımcı olabilir.

Üç genel kural vardır: 1) ondan iyilik doğsun diye asla kötülük yapılamaz; 2) Altın Kural denen kural: “İnsanların size nasıl davranmasını istiyorsanız, siz de onlara öyle davranın” (Matta 7:12); 3) sevgi her zaman komşuya ve onun vicdanına saygı yoluyla ilerler; ama bu, nesnel olarak kötü olan bir şeyi iyi olarak kabul etmek anlamına gelmez.

Kişi her zaman kendi vicdanının kesin yargısına uymalıdır; ama her zaman kendisini kişisel suçtan muaf tutmayabilecek nedenlerle yanlış yargılarda bulunabilir. Bununla birlikte, istem dışı bilgisizlik yüzünden işlenen kötü bir eylem, nesnel olarak kötü kalsa bile kişiye yüklenemez. Bu nedenle kişi ahlaki vicdanının yanlışlarını düzeltmek için çalışmalıdır.

Erdem, iyiyi yapmaya yönelik alışkanlık haline gelmiş ve sağlam bir eğilimdir. “Erdemli bir yaşamın amacı Allah’a benzemektir” (Nyssalı Aziz Gregorios (Saint Gregory of Nyssa)). İnsani erdemler ve ilahi erdemler vardır.

İnsani erdemler, eylemlerimizi yöneten, tutkularımızı düzenleyen ve davranışlarımızı akla ve imana göre yönlendiren, aklın ve iradenin alışkanlık haline gelmiş ve kalıcı yetkinlikleridir. Ahlaken iyi eylemlerin tekrarlanmasıyla edinilir ve güçlenirler; ilahi lütufla arınır ve yücelirler.

Başlıca insani erdemlere, diğer bütün erdemlerin çevresinde toplandığı ve erdemli bir yaşamın menteşeleri olan ana (kardinal) erdemler denir. Ana erdemler şunlardır: sağduyu, adalet, metanet (yüreklilik) ve ölçülülük.

Sağduyu, aklı her durumda gerçek iyimizi ayırt etmeye ve ona ulaşmak için doğru araçları seçmeye hazırlar. Sağduyu, diğer erdemlere kurallarını ve ölçülerini göstererek onlara yön verir.

Adalet, başkalarına hakları olanı vermeye yönelik sağlam ve sürekli bir iradeden oluşur. Allah’a karşı adalete “din erdemi” denir.

Metanet, güçlükler karşısında kararlılığı ve iyiliğin peşinde sebatı güvence altına alır. Haklı bir dava uğruna gerekirse kendi yaşamını feda edebilme yeteneğine dek uzanır.

Ölçülülük, hazların çekiciliğini dengeler, iradenin içgüdüler üzerinde egemenliğini güvence altına alır ve yaratılmış nimetlerin kullanımında denge sağlar.

İlahi erdemlerin kökeni, gerekçesi ve dolaysız nesnesi Allah’ın Kendisidir. Kutsallaştırıcı lütufla birlikte içimize konan bu erdemler, kişiye Üçlü Birlik’le bir ilişki içinde yaşama yeteneği verir. Hristiyanın ahlaki etkinliğinin temeli ve canlandırıcı gücüdürler ve insani erdemlere yaşam verirler. İnsan varlığının yetilerinde Kutsal Ruh’un varlığının ve eyleminin güvencesidirler.

İlahi erdemler iman, umut ve sevgidir.

İman, Allah’a ve O’nun bize açıkladığı ve Kilise’nin inanmamız için bize sunduğu her şeye inandığımız ilahi erdemdir; çünkü Allah Gerçeğin Kendisidir. İmanla insan kişisi kendini özgürce Allah’a adar. Bu nedenle inanlı Allah’ın isteğini bilmeye ve yerine getirmeye çalışır; çünkü “iman sevgi aracılığıyla etkin olur” (Galatyalılar 5:6).

Umut, ebedi hayatı mutluluğumuz olarak Allah’tan dilediğimiz ve beklediğimiz ilahi erdemdir; Mesih’in vaatlerine güvenir ve onu hak etmek ve yeryüzündeki yaşamımızın sonuna dek sebat etmek için Kutsal Ruh’un lütfunun yardımına dayanırız.

Sevgi, Allah’ı her şeyden çok, komşumuzu da Allah sevgisi uğruna kendimiz gibi sevdiğimiz ilahi erdemdir. İsa sevgiyi yeni buyruk, Yasa’nın doluluğu yapar. Sevgi “yetkinliğin bağıdır” (Koloseliler 3:14) ve kendilerine yaşam, esin ve düzen verdiği diğer erdemlerin temelidir. Sevgi olmadan “bir hiçim” ve “hiçbir kazancım olmaz” (1 Korintliler 13:1-3).

Kutsal Ruh’un armağanları, bizi ilahi esinleri izlemeye yatkın kılan kalıcı eğilimlerdir. Yedi tanedir: bilgelik, anlayış, öğüt, metanet (yüreklilik), bilgi, dindarlık ve Rab korkusu.

Kutsal Ruh’un meyveleri, sonsuz yüceliğin ilk ürünleri olarak içimizde oluşan yetkinliklerdir. Kilise Geleneği bunlardan on ikisini sayar: sevgi, sevinç, esenlik, sabır, nezaket, iyilik, cömertlik, yumuşak huyluluk, sadakat, alçakgönüllülük (ölçülülük), kendini denetleme ve iffet (Galatyalılar 5:22-23, Vulgata).

Hatalarımızı kabul etmemizi ve günahlarımızdan tövbe etmemizi gerektirir. Allah’ın Kendisi Sözü ve Ruhu aracılığıyla günahlarımızı açığa çıkarır ve bize vicdanın gerçeğini ve bağışlanma umudunu verir.

Günah, “sonsuz Yasa’ya aykırı bir söz, bir eylem ya da bir arzudur” (Aziz Augustinus (Saint Augustine)). O’nun sevgisine itaatsizlik içinde Allah’a karşı işlenmiş bir suçtur. İnsan doğasını yaralar ve insan dayanışmasına zarar verir. Mesih çilesinde günahın ağırlığını tümüyle açığa çıkardı ve onu merhametiyle yendi.

Çok sayıda günah çeşidi vardır. Nesnelerine ya da çiğnedikleri erdemlere veya buyruklara göre ayırt edilebilirler. Doğrudan Allah’ı, komşuyu ya da kendimizi ilgilendirebilirler. Ayrıca düşünce, söz, eylem ya da ihmal günahları olarak da ayrılabilirler.

Ölümcül günah ile hafif günah arasında ayrım yapılır.

Ağır bir konu, tam bilgi ve bilinçli rıza aynı anda bulunduğunda kişi ölümcül günah işler. Bu günah içimizdeki sevgiyi yok eder, bizi kutsallaştırıcı lütuftan yoksun bırakır ve tövbe edilmezse bizi cehennemin sonsuz ölümüne götürür. Olağan yolla Vaftiz ve Tövbe ya da Barışma sırları aracılığıyla bağışlanabilir.

Ölümcül günahtan özünde farklı olan hafif günahı kişi, söz konusu konu daha az ağır olduğunda ya da ağır olsa bile tam bilgi veya tam rıza bulunmadığında işler. Hafif günah Allah’la antlaşmayı bozmaz, ama sevgiyi zayıflatır ve yaratılmış nimetlere karşı düzensiz bir bağlılığı gösterir. Canın erdemleri uygulamada ve ahlaki iyiyi yerine getirmede ilerlemesini engeller. Arındırıcı olan geçici cezayı hak eder.

Günah, günaha bir eğilim yaratır; aynı eylemlerin tekrarlanmasıyla kötü alışkanlığı doğurur.

Kötü alışkanlıklar erdemlerin karşıtıdır. Vicdanı karartan ve kişiyi kötülüğe yönelten sapkın alışkanlıklardır. Kötü alışkanlıklar, ana günahlar denen yedi günaha bağlanabilir: gurur, açgözlülük, kıskançlık, öfke, şehvet, oburluk ve tembellik (acedia).

Onlarla suç ortaklığı içinde işbirliği yaptığımızda böyle bir sorumluluğumuz vardır.

Günah yapıları, ilahi yasaya aykırı olan toplumsal durumlar ya da kurumlardır. Kişisel günahların ifadesi ve sonucudurlar.

Mutluluğa kişisel çağrıyla birlikte insan kişisinin, doğasının ve çağrısının temel bir bileşeni olarak toplumsal bir boyutu da vardır. Gerçekten de herkes aynı amaca, Allah’ın Kendisine çağrılmıştır. İlahi Kişilerin birliği ile insanların gerçek ve sevgi içinde aralarında kurmaları gereken kardeşlik arasında belli bir benzerlik vardır. Komşu sevgisi Allah sevgisinden ayrılamaz.

İnsan kişisi bütün toplumsal kurumların ilkesi, öznesi ve amacıdır ve öyle olmalıdır. Aile ve sivil toplum gibi bazı topluluklar insan kişisi için gereklidir. Yerellik (subsidiarite) ilkesine gereken saygı gösterilerek ulusal ve uluslararası düzeydeki diğer birlikler de yararlıdır.

Yerellik ilkesi, daha üst düzeydeki bir topluluğun daha alt düzeydeki bir topluluğa ait olan görevi üstlenmemesi ve onu yetkisinden yoksun bırakmaması gerektiğini söyler. Tersine, gerektiğinde onu desteklemelidir.

Sahih bir insan toplumu adalete saygıyı, değerlerin adil bir sıralamasını ve maddi ve içgüdüsel boyutların iç ve ruhsal boyutlara bağlı olmasını gerektirir. Özellikle günahın toplumsal ortamı bozduğu yerlerde, her kişiye ve bütün kişiye gerçekten hizmet edebilecek toplumsal değişiklikler elde etmek için yüreklerin dönüşümüne ve Allah’ın lütfuna çağrıda bulunmak gerekir. Adaletin uygulanmasını gerektiren ve mümkün kılan sevgi, en büyük toplumsal buyruktur.

Her insan topluluğu, düzeni koruyan ve ortak iyiliğin gerçekleşmesine katkıda bulunan meşru bir otoriteye ihtiyaç duyar. Böyle bir otoritenin temeli insan doğasındadır, çünkü Allah’ın kurduğu düzene karşılık gelir.

Otorite, ortak iyilik için hareket ettiğinde ve ona ulaşmak için ahlaken meşru araçlar kullandığında meşru biçimde kullanılır. Bu nedenle siyasal rejimler yurttaşlarının özgür kararıyla belirlenmelidir. Bazılarının keyfi iradesinin değil, yasanın egemen olduğu “hukukun üstünlüğü” ilkesine saygı göstermelidirler. Adil olmayan yasalar ve ahlak düzenine aykırı önlemler vicdanen bağlayıcı değildir.

Ortak iyilik ile, insanların hem topluluklar hem de bireyler olarak kendi yetkinliklerine ulaşmalarını sağlayan toplumsal yaşam koşullarının bütünü kastedilir.

Ortak iyilik şunları içerir: kişinin temel haklarına saygı ve bu hakların geliştirilmesi, kişilerin ve toplumun ruhsal ve dünyasal nimetlerinin gelişmesi ve herkesin barışı ve güvenliği.

Ortak iyiliğin en eksiksiz gerçekleşmesi, bütün insan ailesinin evrensel iyiliğini unutmadan yurttaşlarının ve ara toplulukların iyiliğini savunan ve geliştiren siyasal topluluklarda bulunur.

Bütün erkekler ve kadınlar, tuttukları yere ve üstlendikleri role göre, adil yasalara saygı göstererek ve kendi ailelerinin bakımı ve kendi işlerine bağlılık gibi kişisel sorumluluk taşıdıkları alanları üstlenerek ortak iyiliğin geliştirilmesine katılırlar. Yurttaşlar ayrıca olanaklar ölçüsünde kamusal yaşamda etkin bir rol almalıdır.

Toplum, kişinin onuruna ve haklarına toplumun kendi asıl amacı olarak saygı gösterdiğinde toplumsal adaleti güvence altına alır. Ayrıca toplum, ortak iyilikle ve otoritenin kullanılmasıyla bağlantılı olan toplumsal adaleti, derneklerin ve bireylerin kendilerine düşeni elde etmelerini sağlayan koşulları oluşturduğunda gerçekleştirir.

Bütün kişiler, tek Allah’ın suretinde yaratılmış oldukları, aynı akıllı canla donatıldıkları, aynı doğaya ve kökene sahip oldukları ve tek ve biricik Kurtarıcı Mesih’te aynı ilahi mutluluğa çağrıldıkları ölçüde eşit onura ve temel haklara sahiptir.

Milyonlarca insanı etkileyen, günaha dayalı toplumsal ve ekonomik eşitsizlikler vardır. Bu eşitsizlikler Müjde’yle açıkça çelişir ve adalete, kişilerin onuruna ve barışa aykırıdır. Bununla birlikte, insanlar arasında Allah’ın tasarısına giren çeşitli etkenlerin yol açtığı farklılıklar da vardır. Gerçekten de Allah, her birinin ihtiyaç duyduğunu başkalarından almasını ve özel yeteneklerle donatılmış olanların bunları başkalarıyla paylaşmasını ister. Bu tür farklılıklar insanları cömertliğe, iyiliğe ve nimetlerin paylaşılmasına teşvik eder ve çoğu zaman yükümlü kılar. Kültürlerin karşılıklı zenginleşmesini de teşvik ederler.

İnsani ve Hristiyan kardeşlikten doğan dayanışma, ilk olarak nimetlerin adil dağılımıyla, emeğin hakkaniyetli karşılığıyla ve daha adil bir toplumsal düzen için gösterilen gayretle ortaya konur. Dayanışma erdemi, maddi nimetleri paylaşmaktan da önemli olan imanın ruhsal nimetlerinin paylaşılmasını da uygular.

Ahlak yasası, ilahi Bilgeliğin bir eseridir. Vaat edilen mutluluğa götüren yolları ve davranış kurallarını belirler ve Allah’tan uzaklaştıran yolları yasaklar.

Yaratıcı tarafından her insanın yüreğine yazılmış olan doğal yasa, Allah’ın bilgeliğine ve iyiliğine bir katılımdan oluşur. Kişinin iyi ile kötüyü akılla ayırt etmesini sağlayan o kökendeki ahlak duyusunu ifade eder. Evrensel ve değişmezdir ve kişinin, insan topluluğunun ve medeni hukukun görevlerinin ve temel haklarının temelini belirler.

Günah yüzünden doğal yasa her zaman herkes tarafından aynı açıklık ve dolaysızlıkla algılanmaz ve tanınmaz.

Eski Yasa, açıklanmış Yasa’nın ilk aşamasıdır. Akla doğal olarak erişilebilir olan ve böylece kurtuluş antlaşmasında onaylanan ve doğrulanan birçok gerçeği ifade eder. On Emir’de özetlenen ahlaki buyrukları, insanın çağrısının temellerini atar, Allah ve komşu sevgisine aykırı olanı yasaklar ve bu sevgi için esas olanı buyurur.

Eski Yasa, akla erişilebilir birçok gerçeği bilmeyi sağladı, yapılması ya da yapılmaması gerekeni gösterdi ve her şeyden önce, bilge bir eğitmen gibi, kişiyi tövbeye ve Müjde’nin kabulüne hazırladı ve yatkın kıldı. Ancak kutsal, ruhsal ve iyi olmakla birlikte Eski Yasa hâlâ eksikti; çünkü kendi içinde, ona uyulması için Ruh’un gücünü ve lütfunu vermiyordu.

Mesih tarafından duyurulan ve yerine getirilen Yeni Yasa ya da Müjde’nin Yasası, doğal ve açıklanmış ilahi yasanın doluluğu ve tamamlanmasıdır. Allah’ı ve komşuyu sevme ve Mesih’in bizi sevdiği gibi birbirimizi sevme buyruğunda özetlenir. Aynı zamanda içsel bir gerçekliktir: böyle bir sevgiyi mümkün kılan Kutsal Ruh’un lütfu. “Özgürlük yasasıdır” (Yakup 1:25), çünkü bizi sevginin itkisiyle kendiliğimizden hareket etmeye yöneltir.

Yeni Yasa, Mesih’in bütün yaşamında ve vaazında ve havarilerin ahlaki öğretisinde bulunur. Dağdaki Vaaz onun başlıca ifadesidir.

Aklanma, Allah sevgisinin en üstün işidir. Allah’ın günahlarımızı ortadan kaldıran ve bizi bütün varlığımızla doğru ve kutsal kılan merhametli ve karşılıksız eylemidir. Mesih’in çilesiyle bizim için kazanılmış ve bize Vaftiz’de verilmiş olan Kutsal Ruh’un lütfu aracılığıyla gerçekleşir. Aklanma, insanın özgür yanıtının, yani Mesih’e imanın ve Kutsal Ruh’un lütfuyla işbirliğinin başlangıcıdır.

Bu lütuf, Allah’ın bizi Üçlü Birlik yaşamına ortak kılmak ve O’nun sevgisiyle hareket edebilir kılmak için bize verdiği karşılıksız armağandır. Bizi kutsal kıldığı ve tanrısallaştırdığı için ona sürekli, kutsallaştırıcı ya da tanrısallaştırıcı lütuf denir. Doğaüstüdür, çünkü tümüyle Allah’ın karşılıksız girişimine bağlıdır ve aklın yeteneklerini ve insanların güçlerini aşar. Bu nedenle deneyimimizin dışında kalır.

Sürekli lütfun yanı sıra, etkin lütuflar (belirli durumlar için armağanlar), kutsal sır lütufları (her kutsal sırra özgü armağanlar) ve özel lütuflar ya da karizmalar (Kilise’nin ortak iyiliğine yönelik armağanlar) vardır; bunlar arasında kilise görevlerinin ve yaşam sorumluluklarının yerine getirilmesine eşlik eden durum lütufları da bulunur.

Lütuf özgür yanıtımızdan önce gelir, onu hazırlar ve uyandırır. İnsan özgürlüğünün derin özlemlerine yanıt verir, onun işbirliğini ister ve özgürlüğü yetkinliğine doğru götürür.

Genel olarak hak ediş, iyi bir eylem için karşılık alma hakkını belirtir. Allah karşısında biz kendi başımıza hiçbir şeyi hak edemeyiz, çünkü her şeyi O’ndan karşılıksız olarak aldık. Bununla birlikte Allah, Allah önünde hak edişlerimizin kaynağı olan Mesih’in sevgisiyle birleşme yoluyla bize hak ediş kazanma olanağı verir. Bu nedenle iyi işlerin hak edişleri ilk olarak Allah’ın lütfuna, sonra da insanın özgür iradesine atfedilmelidir.

Kutsal Ruh’un etkisiyle kendimiz ve başkaları için kutsallaşmamıza ve ebedi hayata erişmemize gerekli lütufları hak edebiliriz. Allah’ın tasarısına uygun olarak bizim için yararlı olan dünyasal nimetler de hak edilebilir. Ancak hiç kimse tövbenin ve aklanmanın kökeninde bulunan ilk lütfu hak edemez.

Bütün inanlılar Hristiyan kutsallığına çağrılmıştır. Bu, Hristiyan yaşamının doluluğu ve sevginin yetkinliğidir ve Mesih’le ve O’nda En Kutsal Üçlü’yle içten bir birlik yoluyla gerçekleşir. Bir Hristiyan için kutsallığa giden yol haçtan geçer ve Allah’ın her şeyde her şey olacağı doğruların son dirilişinde tamamlanacaktır.

Kilise, Hristiyanın Allah Sözü’nü, “Mesih’in Yasası”nın (Galatyalılar 6:2) öğretilerini ve kutsal sırların lütfunu aldığı topluluktur. Hristiyanlar Mesih’in Efkaristiya kurbanına öyle birleşirler ki ahlaki yaşamları ruhsal bir tapınma eylemi olur; kutsallık örneğini ise Bakire Meryem’den ve Azizlerin yaşamlarından öğrenirler.

İnanılması ve yaşamda uygulanması gereken imanı vaaz etmek Kilise’nin Öğretim Makamı’nın görevidir. Bu görev, doğal yasanın belirli buyruklarını da kapsar; çünkü onlara uyulması kurtuluş için gereklidir.

Kilise’nin beş buyruğu, inanlılar için dua ruhunda, kutsal sır yaşamında, ahlaki bağlılıkta ve Allah ve komşu sevgisinde büyümede vazgeçilmez asgariyi güvence altına almayı amaçlar.

Bunlar şunlardır: 1) Pazar günleri ve diğer zorunlu kutsal bayram günlerinde Ayin’e katılmak ve bu günlerin kutsal kılınmasını engelleyebilecek iş ve etkinliklerden kaçınmak; 2) en az yılda bir kez Barışma sırrını alarak günahlarını itiraf etmek; 3) en azından Paskalya döneminde Efkaristiya sırrını almak; 4) Kilise’nin belirlediği günlerde et yemekten kaçınmak ve oruç günlerine uymak; ve 5) her biri kendi olanakları ölçüsünde Kilise’nin maddi ihtiyaçlarının karşılanmasına yardım etmek.

Çünkü yaşamları Rab İsa’ya uygun kılınmış olan Hristiyanlar, başkalarını gerçek Allah’a imana çeker, Kilise’yi bina eder, dünyayı Müjde’nin ruhuyla biçimlendirir ve Allah’ın Hükümdarlığı’nın gelişini hızlandırırlar.

Bu soruyu soran gence İsa şöyle yanıt verdi: “Yaşama kavuşmak istiyorsan, buyrukları yerine getir”; sonra da şunu ekledi: “Gel, beni izle” (Matta 19:16-21). İsa’yı izlemek buyrukları yerine getirmeyi içerir. Yasa kaldırılmamıştır; ama insan onu, Yasa’yı Kendisinde yetkin biçimde gerçekleştiren, onun tam anlamını açıklayan ve kalıcı geçerliliğine tanıklık eden ilahi Öğretmen’in Kişisi’nde yeniden keşfetmeye davet edilir.

İsa Yasa’yı, Yasa’nın doluluğu olan ikili ama tek sevgi buyruğunun ışığında yorumladı: “Tanrın Rab’bi bütün yüreğinle, bütün canınla ve bütün aklınla seveceksin. İşte ilk ve en önemli buyruk budur. İkincisi de buna benzer: Komşunu kendin gibi seveceksin. Kutsal Yasa’nın tamamı ve peygamberlerin sözleri bu iki buyruğa dayanır” (Matta 22:37-40).

Dekalog “on söz” anlamına gelir (Çıkış 34:28). Bu sözler, Musa’nın aracılık ettiği Antlaşma bağlamında Allah’ın İsrail halkına verdiği Yasa’yı özetler. Allah sevgisinin buyruklarını (ilk üçü) ve komşu sevgisinin buyruklarını (diğer yedisi) sunan bu Dekalog, seçilmiş halk ve özellikle her insan için günahın köleliğinden kurtulmuş bir yaşamın yolunu çizer.

Dekalog, Allah’ın Kendini açıkladığı ve isteğini bildirdiği Antlaşma’nın ışığında anlaşılmalıdır. Buyruklara uyarak halk Allah’a ait olduğunu gösterdi ve O’nun sevgi girişimine şükranla yanıt verdi.

Kilise, Kutsal Yazı’ya ve Mesih’in örneğine sadık kalarak Dekalog’un temel önemini ve anlamını kabul eder. Hristiyanlar ona uymakla yükümlüdür.

On Emir organik ve bölünmez bir bütün oluşturur; çünkü her buyruk diğer buyruklara ve bütün Dekalog’a gönderme yapar. Bu nedenle bir buyruğu çiğnemek bütün yasayı çiğnemek demektir.

Bunu yapar, çünkü Dekalog insanın Allah’a ve komşusuna karşı temel görevlerini ifade eder.

Evet, çünkü O’nsuz hiçbir şey yapamayacağımız Mesih, Ruhu’nun ve lütfunun armağanıyla ona uymamızı mümkün kılar.

Bu, inanlıların üç ilahi erdemi korumaları ve etkin kılmaları ve bunlara karşıt olan günahlardan kaçınmaları gerektiği anlamına gelir. İman Allah’a inanır ve ona karşıt olan her şeyi, örneğin bilinçli kuşkuyu, imansızlığı, sapkınlığı (heresi), dinden dönmeyi (irtidat) ve bölücülüğü (şizma) reddeder. Umut, umutsuzluktan ve kendini beğenmiş güvenden (küstah güven) kaçınarak Allah’ın mutlu görümünü ve yardımını güvenle bekler. Sevgi Allah’ı her şeyden çok sever ve bu nedenle kayıtsızlığı, nankörlüğü, ılıklığı, ruhsal tembelliği (acedia) ve gururdan doğan Allah nefretini reddeder.

Bu sözler, Allah’a var olan her şeyin Rabbi olarak tapınmak; O’na yaraşan bireysel ve toplu tapınmayı sunmak; O’na övgü, şükran ve yakarış duygularıyla dua etmek; O’na kurbanlar, her şeyden önce Mesih’in yetkin kurbanıyla birleşmiş olarak kişinin kendi yaşamının ruhsal kurbanını sunmak; ve O’na verilen sözleri ve adakları yerine getirmek anlamına gelir.

Her insanın, özellikle Allah’ı ve O’nun Kilisesi’ni ilgilendiren konularda gerçeği arama hakkı ve ahlaki görevi vardır. Gerçek bilindiğinde, her insanın onu benimseme, sadakatle koruma ve Allah’a sahih bir tapınma sunma hakkı ve ahlaki görevi vardır. Aynı zamanda insan kişisinin onuru, dinsel konularda hiç kimsenin vicdanına aykırı davranmaya zorlanmamasını ve kamu düzeninin adil sınırları içinde, özel ya da kamusal olarak, tek başına ya da başkalarıyla birlikte vicdanına uygun davranmaktan alıkonulmamasını gerektirir.

Bu buyruk şunları yasaklar:

• Yaratıkları, gücü, parayı, hatta iblisleri tanrılaştıran çok tanrıcılık ve putperestlik.
• Gerçek Allah’a yaraşan tapınmadan sapma olan ve kendini çeşitli falcılık, büyü, sihirbazlık ve ruh çağırma (spiritizm) biçimlerinde de gösteren batıl inanç.
• Allah’ı sözle ya da eylemle sınamada; kutsal kişilere ya da kutsal şeylere, her şeyden önce Efkaristiya’ya saygısızlık eden kutsala saygısızlıkta (sakrilej); ve ruhsal şeylerin alınıp satılmasını içeren simoniyle kendini gösteren dinsizlik.
• Çoğu zaman insan özerkliğine ilişkin yanlış bir anlayışa dayanan ve Allah’ın varlığını reddeden ateizm.
• Allah hakkında hiçbir şeyin bilinemeyeceğini ileri süren ve kayıtsızlığı ve pratik ateizmi içeren agnostisizm (bilinemezcilik).

Eski Antlaşma’da bu buyruk mutlak olarak aşkın olan Allah’ın her türlü betimlemesini yasaklıyordu. Ancak kutsal tasvirlere Hristiyan saygısı Allah Oğlu’nun beden almasıyla haklı çıkar (II. İznik (Second Council of Nicaea) Konsili’nin, MS 787’de öğrettiği gibi); çünkü bu saygı, aşkın Allah’ın Kendisinde görünür kılındığı, insan olmuş Allah Oğlu’nun gizemine dayanır. Bu bir tasvire tapınmak değil, onda betimlenen kişiye saygı göstermek demektir: örneğin Mesih’e, Kutsal Bakire Meryem’e, Meleklere ve Azizlere.

Allah’ın kutsal Adı’na, onu kutsayarak, överek ve yücelterek saygı gösterilir. Bu nedenle bir suçu haklı çıkarmak için Allah’ın Adı’nı anmak yasaktır. Allah’ın kutsal Adı’nı herhangi bir uygunsuz biçimde kullanmak da yanlıştır: küfür (doğası gereği ağır bir günahtır), lanet okuma ve Allah’ın Adı’yla verilen sözlere sadakatsizlik gibi.

Yasaktır, çünkü kişi Gerçeğin Kendisi olan Allah’ı bir yalana tanık olarak çağırır.

Yeminini bozma, yemin altında yerine getirmeme niyetiyle bir söz vermek ya da yemin altında verilmiş bir sözü çiğnemektir. Vaatlerine her zaman sadık olan Allah’a karşı ağır bir günahtır.

Allah bunu yaptı, çünkü Şabat günü, yaratılışın yedinci gününde Allah’ın dinlenişi, ayrıca İsrail’in Mısır’daki (Egypt) kölelikten kurtuluşu ve Allah’ın halkıyla mühürlediği Antlaşma anılır.

İsa Şabat gününün kutsallığını tanıdı ve ilahi yetkiyle bu yasaya sahih yorumunu verdi: “Şabat insan için yapıldı, insan Şabat için yapılmadı” (Markos 2:27).

Nedeni, Pazar gününün Mesih’in Dirilişi’nin günü olmasıdır. “Haftanın ilk günü” (Markos 16:2) olarak ilk yaratılışı hatırlatır; Şabat’ı izleyen “sekizinci gün” olarak ise Mesih’in Dirilişi’yle başlayan yeni yaratılışı simgeler. Böylece Hristiyanlar için bütün günlerin ve bütün bayramların ilki olmuştur. O, Rab’bin Paskalyasıyla Yahudi Şabatı’nın ruhsal gerçeğini yerine getirdiği ve insanın Allah’taki sonsuz dinlenişini duyurduğu Rab’bin Günü’dür.

Hristiyanlar Pazar gününü ve diğer zorunlu kutsal günleri, Rab’bin Efkaristiya’sına katılarak ve Allah’a tapınmayı engelleyen ve Rab’bin gününe özgü sevinci ya da zihnin ve bedenin gerekli dinlenmesini bozan etkinliklerden kaçınarak kutsal tutarlar. Aile ihtiyaçlarıyla ya da önemli toplumsal hizmetle bağlantılı etkinliklere, Pazar gününün kutsallığına, aile yaşamına ve sağlığa zarar veren alışkanlıklara yol açmamaları koşuluyla izin verilir.

Herkese dinsel, ailevi, kültürel ve toplumsal yaşamlarıyla ilgilenebilmeleri için yeterli dinlenme ve boş zaman bulma olanağının gerçekten verilmesi açısından önemlidir. Ayrıca derin düşünce, tefekkür, sessizlik ve çalışma için uygun bir zamana ve iyi işlere, özellikle hastalar ve yaşlılar için ayrılacak bir zamana sahip olmak açısından da önemlidir.

Anne babamıza ve Allah’ın, bizim iyiliğimiz için Kendi yetkisiyle donattığı kişilere saygı göstermemizi ve onları onurlandırmamızı buyurur.

Evlilikte birleşen bir erkek ve bir kadın, çocuklarıyla birlikte bir aile oluştururlar. Allah aileyi kurdu ve onu temel yapısıyla donattı. Evlilik ve aile, eşlerin iyiliğine ve çocukların doğurulmasına ve eğitimine yöneliktir. Aynı ailenin üyeleri kendi aralarında kişisel ilişkiler ve temel sorumluluklar kurarlar. Mesih’te aile ev kilisesi olur; çünkü bir iman, umut ve sevgi topluluğudur.

Aile insan toplumunun kökendeki hücresidir ve bu nedenle kamu otoritesinin her türlü tanımasından önce gelir. Aile değerleri ve ilkeleri toplumsal yaşamın temelini oluşturur. Aile yaşamı toplum yaşamına bir hazırlıktır.

Toplum, yerellik ilkesine saygı göstererek evliliği ve aileyi destekleme ve güçlendirme görevine sahiptir. Kamu otoritesi evliliğin ve ailenin gerçek doğasına, kamu ahlakına, anne babaların haklarına ve ev refahına saygı göstermeli, bunları korumalı ve desteklemelidir.

Çocuklar anne babalarına saygı (evlat sevgisi), minnet, uysallık ve itaat borçludur. Onlara saygı göstererek ve kardeşleriyle iyi ilişkiler geliştirerek çocuklar genel olarak aile yaşamında uyumun ve kutsallığın büyümesine katkıda bulunurlar. Yetişkin çocuklar, anne babaları sıkıntı, hastalık, yalnızlık ya da yaşlılık durumlarında olduklarında onlara maddi ve manevi destek vermelidir.

Anne babalar, Allah’ın babalığına katılımları sayesinde çocuklarının eğitiminin ilk sorumlusudur ve onlar için imanın ilk müjdecileridir. Çocuklarını kişiler ve Allah’ın çocukları olarak sevme ve onlara saygı gösterme ve olanaklar ölçüsünde onların bedensel ve ruhsal ihtiyaçlarını karşılama görevine sahiptirler. Onlar için uygun bir okul seçmeli ve meslek ve yaşam durumu seçiminde onlara sağduyulu öğütlerle yardım etmelidirler. Özellikle çocuklarını Hristiyan imanında eğitme görevine sahiptirler.

Anne babalar bunu esas olarak örnek olarak, dua ederek, aile içinde din eğitimi vererek ve Kilise’nin yaşamına katılarak yaparlar.

Aile bağları önemlidir ama mutlak değildir; çünkü bir Hristiyanın ilk çağrısı İsa’yı izlemek ve O’nu sevmektir: “Annesini ya da babasını benden çok seven bana layık değildir. Oğlunu ya da kızını benden çok seven bana layık değildir” (Matta 10:37). Anne babalar çocuklarının hangi yaşam durumunda olursa olsun, kutsanmış yaşamda ya da rahiplik görevinde bile, İsa’yı izleme seçimini sevinçle desteklemelidir.

Otorite her zaman bir hizmet olarak, temel insan haklarına, değerlerin adil sıralamasına, yasalara, dağıtıcı adalete ve yerellik ilkesine saygı gösterilerek kullanılmalıdır. Otorite kullanan herkes topluluğun çıkarlarını kendi çıkarından önce gözetmeli ve kararlarının Allah, insan ve dünya hakkındaki gerçekten esinlenmesine izin vermelidir.

Otoriteye bağlı olanlar, otorite sahiplerini Allah’ın temsilcileri olarak görmeli ve kamusal ve toplumsal yaşamın doğru işleyişi için onlarla sadakatle işbirliği yapmalıdır. Bu işbirliği, yurda sevgiyi ve hizmeti, oy verme hakkını ve görevini, vergilerin ödenmesini, ülkenin savunulmasını ve yapıcı eleştiri hakkını içerir.

Bir yurttaş, sivil otoritelerin yasaları ahlak düzeninin gereklerine aykırı olduğunda bu yasalara uymamakla vicdanen yükümlüdür: “İnsanlardan çok Allah’a itaat etmeliyiz” (Elçilerin İşleri 5:29).

İnsan yaşamına saygı gösterilmelidir, çünkü o kutsaldır. İnsan yaşamı başlangıcından itibaren Allah’ın yaratıcı eylemini içerir ve tek amacı olan Yaratıcı ile sonsuza dek özel bir ilişki içinde kalır. Hiç kimsenin masum bir insanı doğrudan yok etmesi meşru değildir. Bu, kişinin onuruna ve Yaratıcı’nın kutsallığına ağır biçimde aykırıdır. “Suçsuzu ve doğruyu öldürme” (Çıkış 23:7).

Çünkü kişi meşru olarak kendini savunmayı seçtiğinde yaşam hakkına (ister kendi yaşam hakkı ister bir başkasınınki olsun) saygı gösterir ve öldürmeyi seçmiş olmaz. Gerçekten de bir başkasının yaşamından sorumlu olan kişi için meşru savunma, orantısız güç kullanılmaması koşuluyla, yalnızca bir hak değil, ağır bir görev de olabilir.

Meşru kamu otoritesinin verdiği cezanın amacı, suçun yol açtığı düzensizliği gidermek, kamu düzenini ve insanların güvenliğini savunmak ve suçlunun ıslahına katkıda bulunmaktır.

Verilen ceza suçun ağırlığıyla orantılı olmalıdır. Devletin bugün, suç işlemiş birini zarar veremez hale getirerek suçu etkili biçimde önleme olanakları göz önüne alındığında, suçlunun idamının mutlak bir zorunluluk olduğu durumlar “çok ender, hatta pratikte yok gibidir” (Evangelium Vitae). Öldürücü olmayan araçlar yeterli olduğunda otorite kendini bu araçlarla sınırlamalıdır; çünkü bunlar ortak iyiliğin somut koşullarına daha iyi karşılık gelir, insan kişisinin onuruna daha uygundur ve suçludan kendini düzeltme olanağını kesin olarak almaz.

Beşinci emir, ahlak yasasına ağır biçimde aykırı olarak şunları yasaklar:

• doğrudan ve kasıtlı adam öldürmeyi ve buna katılmayı;
• bir amaç ya da araç olarak istenen doğrudan kürtajı ve buna katılmayı. Bu günaha aforoz cezası bağlanmıştır; çünkü insan varlığı, rahme düştüğü andan itibaren bütünlüğü içinde mutlak olarak saygı görmeli ve korunmalıdır;
• engellilerin, hastaların ya da ölmek üzere olanların yaşamına bir eylemle ya da gerekli bir eylemin ihmal edilmesiyle son vermekten oluşan doğrudan ötanaziyi;
• Allah’a, kendine ve komşuya karşı adil sevgiye ağır bir saldırı olduğu ölçüde intiharı ve buna gönüllü olarak katılmayı. Kişinin sorumluluğu verdiği kötü örnek (skandal) nedeniyle ağırlaşabilir; ruhsal olarak rahatsız olan ya da ağır bir korku yaşayan kişinin sorumluluğu azalmış olabilir.

Ölüm yakın görüldüğünde hasta kişiye borçlu olunan olağan bakım meşru olarak kesilemez. Ancak ölümü amaçlamayan ağrı kesicilerin kullanılması ve “aşırı tedavinin”, yani olumlu bir sonuç için makul bir umut olmaksızın orantısız tıbbi uygulamaların kullanılmasının reddedilmesi meşrudur.

Her insan bireyinin rahme düşme anından itibaren elinden alınamaz yaşam hakkı, sivil toplumun ve onun yasalarının kurucu bir öğesidir. Devlet gücünü herkesin, özellikle de henüz doğmamış çocuklar dahil en savunmasız olanların haklarının hizmetine sunmadığında, hukuk devletinin temelleri sarsılır.

Başkalarını kötülük yapmaya yöneltmekten oluşan skandaldan, kişinin canına ve bedenine saygı gösterdiğimizde kaçınılır. Başkalarını bilerek ağır günahlar işlemeye yönelten kişi kendisi de ağır bir suç işlemiş olur.

Kendi bedensel sağlığımıza ve başkalarınınkine makul bir özen göstermeliyiz; ama beden kültünden ve her türlü aşırılıktan kaçınmalıyız. İnsan sağlığına ve yaşamına çok ciddi zararlar veren uyuşturucuların kullanılmasından ve yiyeceğin, alkolün, tütünün ve ilacın kötüye kullanılmasından da kaçınılmalıdır.

Kişinin ve toplumun bütünsel iyiliğinin hizmetinde olduklarında, gerektiği gibi bilgilendirilmiş ve rıza göstermiş olması gereken deneklerin yaşamı ve bedensel ve ruhsal bütünlüğü için orantısız riskler taşımadıklarında ahlaken meşrudurlar.

Organ nakli, bağışçının rızasıyla ve onun için aşırı riskler olmaksızın ahlaken kabul edilebilir. Ölümden sonra organ bağışının soylu eylemine izin vermeden önce bağışçının gerçekten ölmüş olduğu doğrulanmalıdır.

Bunlar şunlardır: adam kaçırma ve rehin alma, terörizm, işkence, şiddet ve doğrudan kısırlaştırma. Bir kişinin uzuvlarının kesilmesi ve sakatlanması ancak kesinlikle tedaviye yönelik tıbbi nedenlerle ahlaken meşrudur.

Ölmek üzere olanların yeryüzündeki yaşamlarının son anlarını onurla yaşama ve her şeyden önce kendilerini yaşayan Allah’la karşılaşmaya hazırlayan dua ve kutsal sırlarla desteklenme hakkı vardır.

Ölmüşlerin bedenlerine sevgi ve saygıyla davranılmalıdır. Bedenin dirilişine imanın inkârını göstermemesi koşuluyla ölünün yakılmasına izin verilir.

Rab, “Ne mutlu barışı sağlayanlara!” (Matta 5:9) diye duyurdu. Yürek barışına çağırdı ve uğranılan bir kötülüğün öcünü alma arzusu olan öfkenin ahlaka aykırılığını kınadı. Komşuya kötülük dilemeye yönelten nefreti de kınadı. Bu tutumlar gönüllü ise ve çok önemli konularda rıza gösterilmişse, sevgiye karşı ölümcül günahlardır.

İnsan yaşamına saygı ve onun gelişmesi için gerekli olan bu dünyadaki barış, yalnızca savaşın yokluğu ya da düşmanlar arasındaki bir güç dengesi değildir. O, “düzenin huzurudur” (Aziz Augustinus (Saint Augustine)), “adaletin eseridir” (Yeşaya 32:17) ve sevginin sonucudur. Dünyasal barış, Mesih’in barışının sureti ve meyvesidir.

Dünyasal barış, kişilerin nimetlerinin eşit dağılımını ve korunmasını, insanlar arasında özgür iletişimi, kişilerin ve halkların onuruna saygıyı ve adaletin ve kardeşliğin gayretle uygulanmasını gerektirir.

Askeri güç kullanımı, aşağıdaki koşullar aynı anda bulunduğunda ahlaken haklıdır:

• saldırganın verdiği zarar kalıcı, ağır ve kesin olmalıdır;
• diğer bütün barışçıl araçların etkisiz olduğu görülmüş olmalıdır;
• sağlam temellere dayanan başarı olasılıkları bulunmalıdır;
• silah kullanımı, özellikle modern kitle imha silahlarının gücü göz önüne alındığında, ortadan kaldırılacak kötülükten daha ağır kötülükler doğurmamalıdır.

Bu sorumluluk, yurttaşlara ulusal savunma yükümlülüğü getirme hakkına da sahip olan hükümet yetkililerinin sağduyulu yargısına aittir. Kişisel vicdani ret hakkı bu yükümlülüğe bir istisna oluşturur; bu durumda yükümlülük insan topluluğuna başka bir hizmet biçimiyle yerine getirilmelidir.

Savaş sırasında bile ahlak yasası her zaman geçerli kalır. Sivillere, yaralı askerlere ve savaş esirlerine insanca davranılmasını gerektirir. Uluslar hukukuna aykırı bilinçli eylemler ve bu tür eylemleri buyuran emirler suçtur ve körü körüne itaat bunları mazur göstermez. Kitlesel yıkım eylemleri ve aynı şekilde halkların ya da etnik azınlıkların yok edilmesi en ağır günahlar olarak kınanmalıdır. Kişi bu tür eylemleri buyuran emirlere direnmekle ahlaken yükümlüdür.

Her savaşın beraberinde getirdiği kötülükler ve adaletsizlikler nedeniyle, ondan kaçınmak için makul olarak mümkün olan her şeyi yapmalıyız. Bu amaçla özellikle şunlardan kaçınmak önemlidir: meşru otoritelerce denetlenmeyen silah birikimi ve satışı; her türlü ekonomik ve toplumsal adaletsizlik; etnik ve dinsel ayrımcılık; kıskançlık, güvensizlik, gurur ve intikam ruhu. Bunları ve diğer düzensizlikleri aşmak için yapılan her şey barışın inşasına ve savaştan kaçınmaya katkıda bulunur.

Allah insanları kişisel onurda eşit olan erkek ve kadın olarak yarattı ve onları bir sevgi ve birlik çağrısına çağırdı. Herkes erkek ya da kadın olarak kimliğini kabul etmeli, bu kimliğin kişinin bütünü için önemini, özgüllüğünü ve tamamlayıcılığını tanımalıdır.

İffet, cinselliğin kişi içinde olumlu bir biçimde bütünleşmesi demektir. Cinsellik, bir kişinin bir başka kişiyle ilişkisine doğru bir biçimde bütünleştiğinde gerçekten insani olur. İffet ahlaki bir erdem, Allah’ın bir armağanı, bir lütuf ve Kutsal Ruh’un bir meyvesidir.

İffet erdemi, kendini vermeye yönelik insan özgürlüğünün bir ifadesi olarak kendine hâkim olmada bir çıraklığı içerir. Bu amaca ulaşmak için aşamalı olarak gerçekleşen bütünsel ve sürekli bir eğitim gereklidir.

Kişinin kullanabileceği birçok araç vardır: Allah’ın lütfu, kutsal sırların yardımı, dua, kendini tanıma, çeşitli durumlara uyarlanmış bir çilecilik uygulaması, ahlaki erdemlerin, özellikle tutkuların akıl tarafından yönlendirilmesini amaçlayan ölçülülük erdeminin uygulanması.

Bütün iffetin örneği olan Mesih’in izleyicileri olarak bütün vaftiz edilmişler, kendi özel yaşam durumlarına uygun olarak iffetli yaşamaya çağrılmıştır. Bazıları, kendilerini bölünmemiş bir yürekle yalnızca Allah’a olağanüstü bir biçimde vermelerini sağlayan bekâreti ya da adanmış bekârlığı ikrar ederler. Diğerleri ise evliyseler evlilik iffeti içinde yaşarlar ya da evli değillerse perhiz içinde iffeti uygularlar.

İffete karşı ağır günahlar nesnelerine göre farklılık gösterir: zina, mastürbasyon, evlilik dışı cinsel ilişki, pornografi, fuhuş, tecavüz ve eşcinsel eylemler. Bu günahlar şehvet kusurunun ifadeleridir. Bu tür eylemler reşit olmayanların bedensel ve ahlaki bütünlüğüne karşı işlendiğinde daha da ağırlaşır.

Dekalog’un Kutsal Kitap metni “zina etmeyeceksin” (Çıkış 20:14) dese de Kilise Geleneği Eski ve Yeni Antlaşma’nın ahlaki öğretilerini bütünlüklü olarak izler ve altıncı emri iffete karşı bütün günahları kapsayan bir emir olarak kabul eder.

Kişinin onuruna saygıyı geliştirmekle yükümlü olduğu ölçüde sivil otorite, iffetin uygulanmasına elverişli bir ortam yaratmaya çalışmalıdır. Ayrıca, özellikle reşit olmayanları ve toplumun en zayıf üyelerini korumak için, yukarıda sözü edilen iffete karşı ağır suçların yayılmasını önleyecek uygun yasalar çıkarmalıdır.

Vaftiz edilmişler için Evlilik sırrıyla kutsanmış olan evlilik sevgisinin nimetleri birlik, sadakat, çözülmezlik ve yaşamın doğurulmasına açıklıktır.

Evlilik eyleminin iki yönlü bir anlamı vardır: birleştirici (eşlerin karşılıklı olarak kendilerini vermesi) ve doğurucu (yaşamın aktarılmasına açıklık). Hiç kimse Allah’ın evlilik eyleminin bu iki anlamı arasında kurduğu ayrılmaz bağı, bunlardan birini ya da diğerini dışlayarak koparamaz.

Sorumlu babalığın ve anneliğin bir yönü olan doğumların düzenlenmesi, eşler tarafından dış baskı olmaksızın sürdürüldüğünde; bencillikten değil ciddi nedenlerle uygulandığında; ve ahlakın nesnel ölçütlerine uygun yöntemlerle, yani dönemsel perhiz ve kısır dönemlerin kullanılmasıyla yapıldığında nesnel olarak ahlaken kabul edilebilir.

Doğurmayı engellemeyi (ister evlilik eyleminden önce, ister eylemin gerçekleşmesi sırasında, ister doğal sonuçlarının gelişimi sırasında) bir amaç ya da araç olarak öngören her eylem –örneğin doğrudan kısırlaştırma ya da doğum kontrolü (kontrasepsiyon)– özünde ahlaka aykırıdır.

Ahlaka aykırıdırlar; çünkü doğurmayı eşlerin kendilerini birbirlerine verdikleri eylemden ayırırlar ve böylece insan kişisinin kökeni ve yazgısı üzerinde teknolojinin egemenliğini başlatırlar. Ayrıca, evli çift dışında bir kişiyi işin içine katan tekniklerin kullanıldığı heterolog tohumlama ve döllenme, çocuğun, kendisinin tanıdığı, birbirine evlilikle bağlı ve yalnızca birbirleri aracılığıyla anne baba olma konusunda tek hakka sahip bir baba ve anneden doğma hakkını çiğner.

Çocuk Allah’ın bir armağanıdır, evliliğin en yüce armağanıdır. Çocuk sahibi olma hakkı diye bir şey yoktur (örneğin “ne pahasına olursa olsun bir çocuk”). Ama çocuğun anne babasının evlilik eyleminin meyvesi olma hakkı ve rahme düştüğü andan itibaren bir kişi olarak saygı görme hakkı vardır.

Bütün meşru tıbbi seçenekleri tükettikten sonra çocuk armağanı kendilerine verilmezse, eşler koruyucu ailelik ya da evlat edinme yoluyla veya başkalarına anlamlı hizmetlerde bulunarak cömertliklerini gösterebilirler. Böylece değerli bir ruhsal verimliliği gerçekleştirirler.

Bunlar şunlardır: zina, boşanma, çok eşlilik, ensest, serbest birliktelikler (evlilik dışı birlikte yaşama, metreslik) ve evlilikten önce ya da evlilik dışında cinsel eylemler.

Yedinci emir, nimetlerin evrensel amacına ve dağılımına ve onlar üzerindeki özel mülkiyete saygıyı, ayrıca kişilere, onların mülkiyetine ve yaratılışın bütünlüğüne saygıyı gerektirir. Kilise bu Buyrukta, ekonomik, toplumsal ve siyasal yaşamda doğru davranış biçimini, insan emeğinin hakkını ve görevini, uluslar arasında adaleti ve dayanışmayı ve yoksullara sevgiyi içeren toplumsal öğretisinin temelini de bulur.

Özel mülkiyet hakkı, mülkiyetin adil bir yolla edinilmiş ya da alınmış olması ve herkesin temel ihtiyaçlarının karşılanması için nimetlerin evrensel amacının öncelik taşıması koşuluyla vardır.

Özel mülkiyetin amacı, bireylerin kendi sorumlulukları altındakilerin ve ihtiyaç içindeki diğer kişilerin temel ihtiyaçlarını karşılamalarına yardım ederek onların özgürlüğünü ve onurunu güvence altına almaktır.

Yedinci emir, adaletin ve sevginin, ölçülülüğün ve dayanışmanın uygulanması yoluyla başkalarının mallarına saygıyı gerektirir. Özellikle verilen sözlere ve yapılan sözleşmelere saygıyı, işlenen adaletsizliğin onarılmasını ve çalınan malların geri verilmesini, ayrıca soyu tükenme tehlikesindeki türlere özel bir dikkat gösterilerek evrenin maden, bitki ve hayvan kaynaklarının sağduyulu ve ölçülü kullanımıyla yaratılışın bütünlüğüne saygıyı gerektirir.

İnsanlar hayvanlara Allah’ın yaratıkları olarak iyilikle davranmalı; hem onlara aşırı sevgiden hem de özellikle makul sınırları aşan ve hayvanlara gereksiz acı veren bilimsel deneylerle onların gelişigüzel kullanılmasından kaçınmalıdır.

Her şeyden önce yedinci emir, başkasının malını sahibinin makul iradesine karşı almak ya da kullanmak olan hırsızlığı yasaklar. Bu, adil olmayan ücretler ödeyerek; başkalarının zararına çıkar sağlamak için malların değeri üzerinde spekülasyon yaparak; ya da çek veya fatura sahteciliğiyle de yapılabilir. Vergi kaçırma ya da ticari dolandırıcılık; özel ya da kamu mülküne kasıtlı olarak zarar verme; tefecilik; yolsuzluk; ortak malların özel çıkar için kötüye kullanılması; bilerek kötü yapılan iş ve israf da yasaktır.

Kilise’nin toplumsal öğretisi, insan kişisinin onuru ve toplumsal boyutu hakkındaki Müjde gerçeğinin organik bir gelişimidir; düşünme için ilkeler, yargı için ölçütler ve eylem için kurallar ve yönergeler sunar.

Kilise, kişinin temel hakları, ortak iyilik ya da ruhların kurtuluşu gerektirdiğinde ekonomik ve toplumsal konular hakkında ahlaki bir yargıda bulunarak müdahale eder.

Ahlak düzeninin alanı içinde, kendine özgü yöntemlerine göre, toplumsal adalete uygun olarak bütün insanın ve bütün insan topluluğunun hizmetinde sürdürülmelidir. Toplumsal ve ekonomik yaşamın yaratıcısı, merkezi ve amacı insan kişisi olmalıdır.

Kişilerin temel haklarını feda eden ya da kârı tek kuralları veya nihai amaçları yapan ekonomik ve toplumsal sistemler Kilise’nin toplumsal öğretisine aykırıdır. Bu nedenle Kilise, modern zamanlarda Komünizmle ya da sosyalizmin ateist ve totaliter biçimleriyle ilişkilendirilen ideolojileri reddeder. Ancak Kilise kapitalizmin uygulanmasında da bencil bireyciliği ve piyasa yasalarının insan emeği üzerinde mutlak üstünlüğünü reddeder.

Çalışma, insanların Yaratıcı Allah ile işbirliği yaptığı hem bir görev hem de bir haktır. Gerçekten de bağlılıkla ve yetkinlikle çalışarak doğamıza yazılmış olan potansiyeli gerçekleştirir, Yaratıcı’nın armağanlarını ve O’ndan aldığımız yetenekleri onurlandırır, kendimizin ve ailelerimizin geçimini sağlar ve insan topluluğuna hizmet ederiz. Ayrıca Allah’ın lütfuyla çalışma, kutsallaşmanın ve başkalarının kurtuluşu için Mesih’le işbirliğinin bir aracı olabilir.

Güvenli ve onurlu bir işe erişim, haksız ayrımcılık olmaksızın ve özgür ekonomik girişime ve adil ücrete saygı gösterilerek herkese açık olmalıdır.

Bireysel özgürlüğü ve özel mülkiyeti, ayrıca istikrarlı bir para birimini ve etkin kamu hizmetlerini güvence altına almak Devletin görevidir. Ekonomik alanda insan haklarının kullanılmasını denetlemek ve yönlendirmek de Devletin sorumluluğudur. Koşullara göre toplum, yurttaşların iş bulmasına yardım etmelidir.

İşletme yöneticileri faaliyetlerinin ekonomik ve ekolojik etkilerinden sorumludur. Kâr, yatırımları, işletmenin geleceğini, istihdamı ve ekonomik yaşamın sağlıklı gelişimini güvence altına almak için gerekli olsa da yalnızca kârın artmasını değil, kişilerin iyiliğini de göz önünde bulundurmalıdırlar.

İşlerini vicdanlı bir biçimde, yetkinlik ve özveriyle yerine getirmeli, anlaşmazlıkları diyalogla çözmeye çalışmalıdırlar. Şiddet içermeyen bir greve başvurmak, orantılı bir yarar elde etmek için gerekli yol olarak göründüğünde ve ortak iyiliği hesaba kattığında ahlaken meşrudur.

Uluslararası düzeyde bütün uluslar ve kurumlar, yoksulluğu, kaynakların ve ekonomik potansiyelin eşitsizliğini, ekonomik ve toplumsal adaletsizlikleri, kişilerin sömürülmesini, yoksul ülkelerin borç birikimini ve daha az gelişmiş ülkelerin kalkınmasını engelleyen sapkın mekanizmaları ortadan kaldırmak ya da en azından azaltmak amacıyla çalışmalarını dayanışma ve yerellik içinde yürütmelidir.

Halktan inanlılar, dünyasal gerçeklikleri Hristiyan ruhuyla canlandırarak ve Müjde’nin sahih tanıkları ve barış ve adaletin etkin öğeleri olarak herkesle işbirliği yaparak siyasal ve toplumsal yaşama doğrudan katılırlar.

Yoksullara sevgi, Mutluluk Çağrıları’nın Müjdesi’nden ve İsa’nın yoksullara gösterdiği sürekli ilgi örneğinden esinlenir. İsa şöyle dedi: “Bu en önemsiz kardeşlerimden biri için ne yaptınızsa, benim için yapmış oldunuz” (Matta 25:40). Yoksullara sevgi, maddi yoksulluğa ve ayrıca kültürel, ahlaki ve dinsel yoksulluğun pek çok biçimine karşı mücadeleyle kendini gösterir. Ruhsal ve bedensel merhamet işleri ve yüzyıllar boyunca kurulan pek çok hayır kurumu, İsa’nın öğrencilerini belirginleştiren, yoksullara yönelik öncelikli sevginin somut bir tanıklığıdır.

Her insan eylemlerinde ve sözlerinde içtenliğe ve doğruluğa çağrılmıştır. Herkesin gerçeği arama, ona bağlanma ve bütün yaşamını onun gereklerine göre düzenleme görevi vardır. Mesih İsa’da Allah’ın bütün gerçeği açıkça görünür olmuştur. O “gerçektir”. O’nu izleyenler gerçeğin Ruhu’nda yaşar ve ikiyüzlülükten, gizlemekten ve riyakârlıktan sakınırlar.

Bir Hristiyan, hem kamusal hem de özel her etkinlik alanında ve gerekirse yaşamını feda ederek Müjde’nin gerçeğine tanıklık etmelidir. Şehitlik, imanın gerçeğine verilen en yüce tanıklıktır.

Sekizinci emir şunları yasaklar:

• ağırlığı, çarpıttığı gerçeğe, koşullara, yalan söyleyenin niyetlerine ve kurbanlarının uğradığı zarara göre ölçülen yalan tanıklığı, yalan yere yemini ve yalanı;
• her insanın hakkı olan iyi şöhreti ve onuru azaltan ya da yok eden aceleci yargıyı, dedikoduyu, karalamayı ve iftirayı;
• özellikle ağır günahlara ya da meşru olmayan çıkarlar elde etmeye yönelikse dalkavukluğu, yağcılığı ya da yaranmacılığı.

Gerçeğe karşı işlenen bir günah, başkalarına zarar vermişse onarım gerektirir.

Sekizinci emir, kişisel ve ortak iyiliğin, özel yaşamın korunmasının ve skandal tehlikesinin hep birlikte göz önünde bulundurulması gereken iletişim ve bilgi aktarımı alanında sevginin ölçülülüğüyle birlikte gerçeğe saygıyı; ağır ve orantılı nedenlerle istisnai durumlar dışında korunması gereken meslek sırlarına saygıyı; ve ayrıca gizlilik mührü altında verilen sırlara saygıyı gerektirir.

Medyanın sağladığı bilgi ortak iyiliğin hizmetinde olmalıdır. İçeriği doğru ve –adaletin ve sevginin sınırları içinde– eksiksiz olmalıdır. Ayrıca bilgi, ahlak yasalarına ve kişinin meşru haklarına ve onuruna titiz bir saygıyla, dürüstçe ve uygun biçimde iletilmelidir.

Gerçek güzeldir; kendi içinde ruhsal güzelliğin parıltısını taşır. Gerçeğin sözlerle ifade edilmesinin yanı sıra, gerçeğin başka tamamlayıcı ifadeleri de vardır; özellikle sanat eserlerinin güzelliğinde. Bunlar hem Allah’ın verdiği yeteneklerin hem de insan çabasının meyvesidir. Kutsal sanat, gerçek ve güzel olarak, Mesih’te görünür kılınan Allah’ın gizemini çağrıştırmalı ve yüceltmeli ve Gerçeğin ve Sevginin aşkın, görünmez Güzelliği olan Yaratıcı ve Kurtarıcı Allah’a tapınmaya ve O’nu sevmeye yöneltmelidir.

Dokuzuncu emir, düşüncede ve arzuda bedensel şehvet eğiliminin yenilmesini gerektirir. Bu eğilime karşı mücadele, yüreği arındırmayı ve ölçülülük erdemini uygulamayı içerir.

Dokuzuncu emir, altıncı emrin yasakladığı eylemlerle bağlantılı düşünceleri ve arzuları beslemeyi yasaklar.

Düzensiz arzulara karşı savaşta vaftiz edilmiş kişi, Allah’ın lütfuyla, iffet erdemi ve armağanı, niyet temizliği, (hem dış hem de iç) bakış temizliği, hayal gücünün ve duyguların disiplini ve dua aracılığıyla yürek temizliğine ulaşabilir.

Temizlik, kişinin içsel merkezini korurken iffetin inceliğini ifade eden edebi (hayâyı) gerektirir. Edep, kişinin başkalarına nasıl baktığını ve onlara nasıl davrandığını, kişilerin onuruna ve birliğine uygun olarak yönlendirir. Temizlik kişiyi yaygın erotizmden kurtarır ve sağlıksız merakı besleyen şeylerden uzak tutar. Temizlik ayrıca, insan özgürlüğüne ilişkin yanlış bir anlayışa dayanan ahlaki gevşekliğe karşı sürekli bir mücadele yoluyla toplumsal ortamın arındırılmasını da gerektirir.

Önceki emri tamamlayan bu emir, başkalarının mülkiyetine karşı içsel bir saygı tutumunu gerektirir ve açgözlülüğü, başkalarının mallarına duyulan dizginsiz hırsı ve başkasının nimetlerini görünce duyulan üzüntü ve onları kendisi için ölçüsüzce elde etme arzusu olan kıskançlığı yasaklar.

İsa öğrencilerini Kendisini her şeye ve herkese yeğlemeye çağırır. İncil’e dayalı yoksulluk ruhu içinde zenginliklerden el çekmek ve ilahi takdire teslim olmak, bizi gelecekle ilgili kaygıdan kurtarır ve bizi “ruhta yoksul olanların mutluluğuna, çünkü Göklerin Hükümdarlığı onlarındır” (Matta 5:3) hazırlar.

İnsan kişisinin en büyük arzusu Allah’ı görmektir. “Allah’ı görmek istiyorum” bütün varlığımızın haykırışıdır. Gerçek ve tam mutluluğumuzu, bizi sevgiyle yaratan ve sonsuz bir sevgiyle Kendine çeken Kişi’yi görmede ve O’nun mutluluğunda gerçekleştiririz.