Kutsal Kitap

Bir baskıyı Katolik yapan nedir?

Katolik Kutsal Kitabı 73 kitaptan oluşur. Protestan baskılarında Eski Ahit'ten yedi kitap eksiktir: Tobit, Yudit, Bilgelik, Sirak, Baruk, 1. ve 2. Makabeler; ayrıca Ester ve Daniel kitaplarının bazı bölümleri. Bunlara deuterokanonik kitaplar denir ve Kilise onları en başından beri esinlenmiş Kutsal Yazı olarak kabul etmiştir.

Satın alırken bakılacak iki şey vardır:

• Kapakta “Catholic Edition” ibaresi. Aynı çevirinin bu ibareyi taşımayan baskısı o yedi kitabı içermeyebilir.
• İç kapakta Nihil obstat ve Imprimatur. Bunlar çevirinin kilise onayı taşıdığını gösterir.

Onay yetkisi keyfi değildir: 1983 tarihli Kanonik Hukuk Kanunu, Kutsal Yazıların çevirilerini onaylama yetkisini Havarisel Makam'a ve episkoposlar konferanslarına verir (kanon 825, §1).

Neden bu kadar çok çeviri var?

Çünkü çevirmenler iki farklı yol izler.

Sözel çeviri özgün metne olabildiğince bağlı kalır; sözcükleri, çoğu zaman sözcük sırasını bile korur. Dinamik çeviri ise dilbilgisini değil anlamı aktarmayı amaçlar ve çevirmene daha rahat bir Türkçe ya da İngilizce kurma özgürlüğü tanır.

Fark şurada görülür: Levililer 18'deki İbranice deyimi sözel bir çeviri olan NAS “uncover the nakedness of” diye verir; dinamik bir çeviri olan NIV ise “have sexual relations with” der. İkisi de aynı şeyi söyler, ama biri deyimi korur, diğeri anlamı günlük dile taşır.

Ciddi çalışma için hangisi?

Sözel bir çeviri. Bir ayetin anlamı çoğu zaman metindeki ince ipuçlarına bağlıdır ve bu ipuçlarını yalnızca sözel çeviriler korur. Bedeli okunurluktur: İbranice ve Yunanca üslup metne sızdığı için okuması yorar.

Günlük okuma için hangisi?

Dinamik ya da ortada duran bir çeviri. Daha hızlı okursunuz ve metnin ana anlamını rahatça kavrarsınız. Bedeli kesinliktir: ayrıntı kaybolur ve çevirmenin kendi görüşünün metne karışma riski artar.

Çeviri öğretiyi değiştirebilir mi?

Evet, değiştirebilir. Bilinen bir örnek Yunanca ergon sözcüğüdür. NIV, Romalılar 4:2'de bunu “works” diye çevirir; orada yalnızca imanla kurtuluş öğretisi desteklenir. Ama aynı kökten sözcükleri Romalılar 2:6-7'de “done” ve “doing” diye verir. Tutarlı çevrilseydi metin, Allah'ın herkesi işlerine göre yargılayacağını ve iyilik işlemekte direnenlere ebedi hayat vereceğini açıkça söylerdi; yani Katolik kurtuluş anlayışını.

Öğretisel bir amaç olmasa bile, dinamik çevirilerde kutsal yazarın niyeti bulanıklaşabilir.

Hangi çeviri nerede duruyor?

• Sözele en yakın: King James (KJV), New King James (NKJV), New American Standard (NAS), Douay-Rheims
• Biraz daha az sözel: Revised Standard Version (RSV), Confraternity
• Ağırlıklı olarak dinamik: New International Version (NIV), New American Bible (NAB)
• Dinamiğe en yakın: New Jerusalem Bible (NJB), New English Bible (NEB), Revised English Bible (REB), Contemporary English Version (CEV), Good News Bible (TEV)

İki not: NRSV bu ölçeğe zor yerleşir; temel metni sözeldir ama “cinsiyet kapsayıcı dil” kullanır, yani özgün metin “kardeşler” derken “brothers and sisters” yazıp dipnot düşer. Serbest anlatımlar (örneğin Living Bible) ise çeviri değildir; İngilizce bir çevirinin yeniden anlatımıdır.

Eski çeviriler daha mı güvenilir?

Hayır, yalnızca daha eskidirler. Ağırbaşlı ve etkileyici durabilirler, ama dört yüz yıl önceki İngilizceyle yazıldıkları için okunmaları zordur.

“Yalnızca King James” ya da “yalnızca Douay-Rheims” doğrudur diyenler de vardır. İki iddia da yanlıştır. KJV'nin dayandığı elyazmalarını derleyen kişi Katolik olan Erasmus'tur ve kusursuz bir elyazması takımı yoktur. Üstelik bugün satılan baskıların hiçbiri 1600'lerdeki özgün metin değildir: piyasadaki Douay'ın teknik adı Douay-Challoner'dır, çünkü on sekizinci yüzyılda Episkopos Richard Challoner tarafından, Yunanca ve İbranice elyazmalarına da bakılarak gözden geçirilmiştir.

Peki hangisini almalıyım?

Alışılmadık karşılıklar kullanan çevirilerden uzak durun; Good News Bible bu konuda bilinir (“yıkım iğrençliği” orada “the awful horror”, Ahit Sandığı ise “the covenant box” olur).

Genel kullanım için Revised Standard Version, Catholic Edition (RSV-CE) önerilir. Ignatius Press bunu The Ignatius Bible adıyla yayımlar.

Tek bir çeviri seçmek zorunda da değilsiniz. Birkaç baskıyı bir arada bulundurmak, bir ayette ne söylendiğini anlamanın en iyi yollarından biridir.

Hangisi en iyisi? En doğru yanıt şu: okuyacağınız olan.

Onaylı çeviriler

Amerika Birleşik Devletleri Katolik Episkoposlar Konferansı'nın (USCCB) 1983'ten bu yana onayladığı İngilizce çevirilerin tam listesi:

• Books of the New Testament, Alba House
• Contemporary English Version, New Testament, First Edition, American Bible Society
• Contemporary English Version, Book of Psalms, American Bible Society
• Contemporary English Version, Book of Proverbs, American Bible Society
• The Grail Psalter (Inclusive Language Version), G.I.A. Publications
• New American Bible, Revised Edition (NABRE)
• New Revised Standard Version, Catholic Edition, National Council of Churches
• New Revised Standard Version, Updated Edition, Catholic Edition, Friendship Press
• The Psalms, Alba House
• The Psalms (New International Version), St. Joseph Catholic Edition, Catholic Book Publishing Company
• The Psalms, St. Joseph New Catholic Version, Catholic Book Publishing Company
• Revised Psalms of the New American Bible (1991)
• So You May Believe, A Translation of the Four Gospels, Alba House
• Good News Translation (Today's English Version, Second Edition), American Bible Society
• Translation for Early Youth, A Translation of the New Testament for Children, Contemporary English Version, American Bible Society

Bu liste yalnızca ABD konferansını bağlar. Usulüne uygun kilise onayı almış her çeviri özel dua ve çalışma için kullanılabilir; başka bir ülkede yaşıyorsanız kendi episkoposlar konferansınızın listesine bakın.

Çeviri anlayışlarıyla ilgili bölümler Catholic Answers'ın Bible Translations Guide broşüründen uyarlanmıştır. Onaylı çeviriler listesi USCCB kaynaklıdır.