Katolik Terimler Sözlüğü

“Baba” anlamına gelen, bir çocuğun içten güvenini dile getiren Aramice kelime; İsa Allah’a bu sözle seslenirdi. Vaftiz edilenler Kutsal Ruh aracılığıyla O’nun Oğul olarak Baba’yla ilişkisine katılır ve onlar da “Abba! Baba!” diye seslenebilir (Markos 14:36, Romalılar 8:15, Galatyalılar 4:6).

KKK 683, 742, 2605, 2766

Dirilişten sonra yüceltilmiş bedenin geleneksel dört niteliğinden biri; bedeni fiziksel acıdan, hastalıktan ve ölümden özgür kılar.

KKK 999, 1017

Latince ad limina Apostolorum, “Havarilerin eşiğine” sözünden; piskoposluk bölgelerinin piskoposlarının genellikle beş yılda bir Roma’ya yapmakla yükümlü oldukları ziyaret. Bu ziyarette Aziz Petrus ile Aziz Pavlus’un mezarlarını ziyaret eder, Papa ile görüşür ve bölgelerinin durumunu bildirirler.

Ayin kurallarının izin verdiği günlerde, günün Kutsal Ayin’i yerine, Rab’bin bir gizemi, Kutsal Bakire Meryem, melekler ya da bir aziz onuruna veya belirli bir adanmışlık için kutlanan Kutsal Ayin; Kutsal Yürek ve Kutsal Ruh Ayinleri gibi.

Allah’a ve komşuya hakkını vermeye yönelik sürekli ve kararlı istekten oluşan ana erdem.

KKK 1807

Krallık uğruna ömür boyu bakire yaşamaya karar veren ve piskoposluk bölgesi piskoposu tarafından törensel bir ayinle Allah’a adanan kadınlar. Mistik olarak Mesih’le nişanlı ve Kilise’nin hizmetine adanmış olarak dünyanın içinde ya da rahibe olarak yaşayabilirler.

KKK 922-924

Mesih’in yetkinliğe çağrısına yanıt olarak özgürce girilen, yoksulluk, iffet ve itaat İncil öğütlerinin adanmasıyla belirlenen Kilise’deki kalıcı yaşam durumu.

KKK 914-933

Kilise tarafından kanonik olarak kurulmuş, üyeleri iffet, yoksulluk ve itaat İncil öğütlerini adayan topluluk. Dinî kurumlar buna açık yeminleri ve ortak yaşamı ekler; seküler kurumlar ise üyeleri dünyanın içinde yaşayan kurumlardır.

KKK 925, 928

Allah sevgisini, Meryem’e saygıyı ve azizlere hürmeti besleyen dindarca bir uygulama, dua ya da geleneksel âdet (Tesbih ya da Novena gibi).

KKK 1674-1675

Noel’den önceki, dua içinde hazırlanılan dört haftalık ayin dönemi; Kral Mesih Bayramı’ndan sonra başlar. İki yönü vardır: Mesih’in görkem içinde ikinci gelişine hazırlanmak ve O’nun ilk gelişini, Enkarnasyon’u kutlamak.

KKK 524

Ağır suçlar nedeniyle bir kişiyi kutsal sırlara katılmaktan, Efkaristiya’yı almaktan ya da kilise yönetiminden dışlayan ağır kanonik ceza.

KKK 1463

Başkalarının en yüce iyiliğini arayan, kendini veren, koşulsuz ilahi sevgi; Allah’ın kendi doğasını ve iç yaşamını yansıtır (1 Yuhanna 4:8).

KKK 218-221

(okunuşu AH-nyus DE-i) Latince “Allah’ın Kuzusu”; İsa Mesih’e verilen bir unvan (Yuhanna 1:29). Hem Kutsal Ayin’de Kutsal Komünyon’dan önce okunan ya da ilahiyle söylenen yakarışı, hem de üzerinde kuzu resmi bulunan kutsanmış balmumu nişanı anlatır.

KKK 608

Allah’ın insanlığa iyiliğe ve son mutluluğa giden yolu öğreten ilahi yönergeleri.

KKK 1950-1974

İnsan eylemlerinin akla ve Allah’ın yasasına uygunluklarına göre yargılanan iyiliği ya da kötülüğü. Bir insan eyleminin ahlakiliği seçilen nesneye, gözetilen amaca ya da niyete ve eylemin koşullarına bağlıdır.

KKK 1749-1751

Allah’ın sevgisine ve göksel iyiliklere karşı ruhani tembellik, ilgisizlik ya da isteksizlik hâli; yedi ana günahtan biri.

KKK 1866, 2094, 2733

Allah’ın suretinde yaratılmış kişinin gerçeği bildiği, yaratılışın düzenini anladığı ve Allah’ı kesinlikle tanıyabildiği insan zihninin doğal gücü. İman aklın üstündedir, ama asla ona aykırı değildir, çünkü ikisi de Allah’tan gelir.

KKK 36, 159, 1704

Çocuğun ahlaki sorumluluk taşıyabildiği, kişisel iman ayırt etmesine ve Hristiyanlığa Giriş Kutsal Sırları’nı almaya yetenekli sayıldığı akıl yaşı (geleneksel olarak yedi yaş civarı).

Allah’ın, bir günahkârın İsa Mesih’e iman ve Vaftiz lütfu aracılığıyla günahtan temizlendiği, kutsallaştırıldığı ve yenilendiği lütufkâr eylemi.

KKK 1987-1995

Kutsal Ayin’de ve öbür ayinlerde rahibe ve diyakoza sunakta yardım etmek üzere atanan ayin görevlisi. Resmen atanan akolitler geleneksel olarak Kutsal Rahiplik adayları ya da bu göreve atanmış meslekten olmayan erkeklerdir; sunak hizmetçileri de bu görevi yerine getirir.

KKK 903, 1672

Saatlerin Ayini’nin akşam saati; Sabah Duası (Laudes) ile birlikte iki başlıca saatinden biri; bir ilahiden, mezmurlardan ve bir Yeni Ahit ezgisinden, bir okumadan, Magnificat’tan, dua niyetlerinden, Rab’bin Duası’ndan ve kapanış duasından oluşur. Çobanlardan onu pazar günleri ve bayramlarda topluca kutlamaları istenir.

KKK 1174-1175

Rahiplerin, diyakozların ve ayin görevlilerinin giydiği uzun, beyaz keten giysi; Vaftiz’de alınan beyaz giysiyi hatırlatır ve ruhun temizliğini simgeler.

KKK 1269

Kişinin Allah’a tamamen bağımlı olduğunu tanımasını ve aşırı gururdan ya da kendini yüceltmekten kaçınmasını sağlayan ahlaki erdem.

KKK 2559

Grek alfabesinin ilk ve son harfleri; İsa Mesih’in bütün yaratılışın başlangıcı, merkezi ve son tamamlanışı olduğunu belirtmek için O’na uygulanır (Vahiy 1:8).

KKK 668

Kendini “Ben O’yum”, sevgi ve Baba, Oğul ve Kutsal Ruh olarak açan, her şeyin tek, sonsuz ve ezelî Yaratanı. Üç ayrı Kişi olarak Allah varlıkta birdir; her Kişi bütünüyle ve tamamıyla Allah’tır.

KKK 200-202, 221, 253

Bütün vaftizli imanlıların seçilmiş, kâhinlerden oluşan bir halk olduğunu vurgulayan, Kutsal Yazılar’dan gelen Kilise unvanı (1 Petrus 2:9).

KKK 781-786

İsa Mesih aracılığıyla kurulan, şimdiden Kilise’de bulunan ve zamanın sonunda son tamamlanışını bekleyen Allah’ın egemenliği ve yönetimi.

KKK 541-550

İsa Mesih’e, dünyanın günahını kaldıran kurban Kuzu olarak verilen unvan (Yuhanna 1:29).

KKK 608

İsa’nın, biricik Oğul, gerçek Allah’tan gerçek Allah olarak Baba’yla eşsiz ve ezelî ilişkisini dile getiren unvanı. Eski Ahit’te bu unvan evlat edinilmişliği belirtirdi; ama Petrus’un “Sen, yaşayan Allah’ın Oğlu Mesih’sin” ikrarı İsa’nın ilahi Oğulluğunu onaylar (Matta 16:16).

KKK 441-445

Allah’ın insan sözleriyle kendini açması; her şeyden önce beden almış ezelî Söz İsa Mesih’te, ayrıca tek bir kutsal emanet oluşturan Kutsal Yazılar’da ve Gelenek’te. Allah Kutsal Yazılar’ın bütün sözleriyle tek bir Söz söyler; Kilise Kutsal Yazılar’a Rab’bin Bedeni’ne gösterdiği saygıyı gösterir (Yuhanna 1:14).

KKK 97, 101-104

“Rab’be övgüler olsun” anlamına gelen sevinçli İbranice yakarış; Kutsal Ayin’de İncil okunmadan önce söylenir ya da okunur (Büyük Perhiz’de söylenmez).

Kutsal alanda, Kutsal Ayin sırasında Kutsal Yazılar’ın okunduğu, vaazın verildiği, duyuruların ve dua niyetlerinin dile getirildiği yükseltilmiş kürsü.

KKK 1184

Din adamlarının albanın altına, boyunlarına ve omuzlarına doladıkları kare biçimli beyaz keten bez; tarih boyunca “kurtuluş miğferi”ni simgelemiştir.

“Gerçekten”, “öyle olsun” ya da “doğrudur” anlamına gelen İbranice kelime. Duaların, iman ikrarlarının ve Efkaristiya yakarışlarının sonunda kişisel onayı ve imanı belirtmek için söylenir.

KKK 1061-1065, 2856

Bütün öbür insani erdemlerin dayandığı dört temel ahlaki erdem: sağduyu, adalet, cesaret (metanet) ve ölçülülük.

KKK 1805-1809

Başka günahları doğuran yedi temel ahlaki kusur: kibir, açgözlülük, şehvet, öfke, oburluk, kıskançlık ve tembellik (akedia).

KKK 1866

Çocuklarını Vaftiz aracılığıyla yeni yaşama doğuran, onları Söz’le ve kutsal sırlarla besleyen ve onlara imanı öğreten Kilise’ye verilen geleneksel unvan. Terim ayrıca bir katedrali ya da başka kiliselerin kurulduğu ilk kiliseyi de anlatır.

KKK 169, 507, 2040

Efkaristiya Duası; Kutsal Ayin’in merkezindeki şükran ve takdis duası.

KKK 1352

Kutsal Yazılar’daki olayları sonsuzluktaki anlamları ışığında yorumlayan ve imanlıları Cennet’e yönelten ruhani anlam.

KKK 117

Kurtuluş tarihinde Allah’ın kurtarıcı işlerinin, özellikle de Mesih’in Kutsal Ayin’de hazır kılınan Çilesi’nin, Dirilişi’nin ve Göğe Yükselişi’nin ayinle anılması ve “hatırlanması”.

KKK 1103, 1354, 1362

Kilise’nin, Katolik dogmasına doğrudan karşı çıkan görüş ya da öğretiler hakkında verdiği resmî mahkûmiyet ya da aforoz.

Mesih’in Enkarnasyon’unu anan geleneksel Katolik duası; günde üç kez (sabah 6’da, öğlen 12’de ve akşam 6’da) kilise çanlarının çalınmasıyla birlikte okunur.

Ayin sırasında bir mezmurdan ya da ilahiden önce ve sonra okunan ya da ilahiyle söylenen kısa cümle, ayet ya da nakarat.

Allah ile halkı arasındaki törensel, bağlayıcı kutsal sözleşme (örneğin Nuh, İbrahim, Musa ve Davut ile yapılanlar); İsa Mesih’teki Yeni Antlaşma’da tamamlanır ve yetkinleşir.

KKK 56-73

Allah’ın buyruğuyla çölde akasya ağacından yapılan, altınla kaplı, içinde Yasa levhaları bulunan ve üstünde iki Keruv’la bağışlanma kapağı olan sandık; Allah’ın İsrail arasındaki varlığının işaretiydi. Hristiyan geleneği, Rab’bin içinde konakladığı Meryem’i Yeni Antlaşma’nın Sandığı olarak görür (Mısır’dan Çıkış 25:10-22).

KKK 2130, 2578, 2676

Allah’ın ne olmadığını dile getirerek O’na yaklaşma yolu; ilahi özün insan dilini ve kavramlarını sonsuz biçimde aştığını kabul eder.

KKK 230

Gizli ilahi gerçekleri canlı imgelerle açığa çıkaran Kutsal Kitap türü; özellikle Vahiy kitabını anlatır.

KKK 677

Yazarı belirsiz ya da kanonik yetkiden yoksun kitaplar ya da yazılar. Protestan kullanımında Katoliklerin Deuterokanonik dediği kitapları; Katolik kullanımında ise Kutsal Kitap kanonuna alınmamış, esinlenmemiş eski yazıları anlatır.

Katolik imanını açıklamaya, savunmaya ve onun için akla dayalı bir gerekçe (apologia) sunmaya adanmış Hristiyan ilahiyatı dalı.

KKK 156

Hristiyanın hizmet etmeye, İncil’i yaymaya ve Mesih’in krallığını dünyaya genişletmeye yönelik etkinliği ve örgütlenmesi.

KKK 863

Bir kilisenin ucunda, sunağın arkasında ya da çevresinde bulunan, çoğu zaman tonozlu, yarım daire ya da çokgen biçimli girinti; geleneksel olarak doğu ucundadır. Eski bazilikalarda piskoposun kürsüsü, presbiterler için bir sırayla birlikte apsiste dururdu; apsis çoğu zaman Mesih’in mozaikleri ya da resimleriyle süslenir.

Kutsal Bakire Meryem’e Savunucu, Yardımcı ve İyilikçi unvanlarıyla birlikte verilen, onun bizim için annece aracılığını dile getiren unvan. Onun rolü, Mesih’in tek aracılığına bütünüyle bağlıdır; bütün gücünü ondan alır ve onu asla gölgelemez ya da azaltmaz.

KKK 969-970

Ayrı tarafları birbirine bağlayan ya da barıştıran kişi. İsa Mesih, Allah ile insanlık arasındaki tek Aracı’dır (1 Timoteos 2:5).

KKK 618, 1544

Mesih’in göksel aracılığını ve Meryem’in ve azizlerin dualarını örnek alarak, başka biri adına Allah’a sunulan dilek duası.

KKK 2634-2636

Allah’ın lütfu içinde ölen, ama Cennet’e girmeden önce günahın geçici etkilerinden temizlenmesi gerekenler için ölümden sonraki son arınma hâli.

KKK 1030-1032

Hristiyanlığa girişin ilk döneminde (katekümenat öncesi) Katolik imanını ve İncil mesajını tanımaya çalışan kişi.

Yetişkinlerin Hristiyanlığa Giriş Düzeni’nde Paskalya’dan önceki, dua içinde düşünme ve İnceleme Ayinleri’yle belirlenen Büyük Perhiz’deki ruhani hazırlık dönemi.

Rahipler arasında bir öncelik unvanı. Latin Kilisesi’nde bir grup cemaati eşgüdümleyen bir dekanı (bölge vikeri) gösterebilir; büyük papalık bazilikalarının başındaki kardinaller de bu unvanı taşır. Doğu Kiliseleri’nde kıdemli rahiplere verilen onursal bir rütbedir.

Bir piskoposluk bölgesinin ya da bir dinî topluluğun kilise tarihini, idari belgeleri ve kutsal sır kayıtlarını korumak için tuttuğu özel saklama yeri.

Kutsal sır olarak Vaftiz’in imkânsız olduğu durumda, günahlarından açık ya da örtük biçimde pişman olan, kusursuz sevgiye ve Allah’ın isteğini yerine getirme arzusuna sahip vaftiz edilmemiş bir kişiye verilen Vaftiz lütfu.

KKK 1259

Bir ülkenin silahlı kuvvetlerinde görev yapan Katoliklere ve ailelerine pastoral bakım sağlayan, hukuken bir piskoposluk bölgesine benzeyen kilise yetki alanı. Başında genellikle piskopos olan bir askerî ordinaryus bulunur ve askerî papaz olarak görev yapan rahipler tarafından hizmet verilir.

Topluluğa ya da kutsal nesnelere kutsanmış su serpme ayini; bunun için aspergillum denen delikli bir kap ya da fırça kullanılır.

Allah’ın bütün yaratıkları, dünyayı ve tarihi sonsuzca aştığı, hiçbir insan kavramının O’nu kapsayamadığı ya da tam olarak dile getiremediği nitelik. Aşkın olan Allah yine de yaratıklarının en derin varlığında bulunur: “En yüce yanımdan daha yüce, en iç yanımdan daha içte”.

KKK 42, 212, 300

Allah’ın varlığının inkârı ya da reddi; Birinci Buyruk’a aykırıdır.

KKK 2124-2126

Dünyadan, bedenden ya da Şeytan’dan gelen günaha çekme ya da kışkırtma. Ayartılmak kendi başına günah değildir; günah onay vermektedir. İsa çölde Şeytan’ın ayartmalarını yendi; Rab’bin Duası’nda da Allah’ın sadık yardımına güvenerek ayartmaya sokulmamayı dileriz (1 Korintliler 10:13).

KKK 538, 2847-2849

Belirli bir kararda, bir çağrıda ya da bir yaşam durumunda Allah’ın isteğini dua içinde keşfetme süreci.

KKK 2690

Roma Missali’nde (Ordo Missae) verilen Kutsal Ayin’in sabit yapısı ve metinleri: Giriş Bölümü, Söz Ayini, Efkaristiya Ayini ve Kapanış Bölümü. İki ana bölümü tek bir ibadet eylemi oluşturur.

KKK 1346-1347

Vaftiz ayini gibi, belirlenmiş sözleri ve eylemleriyle bir ayin kutlaması. Terim ayrıca Kilise’nin Roma, Ambrosius, Bizans, Kıpti, Süryani, Ermeni, Maruni ya da Keldani ayini gibi bir ayin, ruhani ve disiplin geleneğini de anlatır; Kilise yasal olarak tanınmış bütün ayinleri eşit hak ve onurda sayar.

KKK 1200-1203

Görevlilerin ayinlerde giydiği, görevlerini belirten ve ibadete onur ve güzellik katan özel giysiler; Latin Kilisesi’nde alba, stol, kazula, dalmatika ve pluvyal gibi, Doğu Kiliseleri’nde de bunlara karşılık gelen giysiler. Renkleri genellikle ayin dönemine ya da bayrama göre değişir.

Kilise’nin sunduğu, Kutsal Ayin’i, kutsal sırları ve Saatlerin Ayini’ni kapsayan resmî, açık ve topluluk hâlindeki ibadet.

KKK 1066-1075

İmanlıların isteğiyle rahibin Kutsal Ayin’de, yaşayan ya da ölmüş kişiler için sunduğu belirli dualar ve niyetler.

KKK 1371, 1414

Kutlanan gizemlerin niteliğini dile getiren ayin giysisi renkleri: Paskalya, Noel ve Rab’bin, Meryem’in ve şehit olmayan azizlerin bayramları için beyaz; Pentekost, Çile ve şehitler için kırmızı; Olağan Dönem için yeşil; Advent ve Büyük Perhiz için mor. Siyah ve pembe de kullanılabilir.

Ayinde, onun tarihinde, ilahiyatında ve uygulamasında uzman kişi; ayrıca ayinleri Kilise’nin ayin kitaplarına göre hazırlamaktan ve yönetmekten sorumlu, cemaat ayin sorumlusu gibi kişi.

İmanlıları kurtuluş gizemleri boyunca yönlendiren dönemlerin (Advent, Noel, Olağan Dönem, Büyük Perhiz, Paskalya Üç Günü, Paskalya) ve bayram günlerinin yıllık düzeni.

KKK 1163-1173

Bir ayin topluluğuna başkanlık eden ve Efkaristiya’yı takdis eden piskopos ya da rahip.

KKK 1348

Kutsal alanda, ayini yöneten rahibin oturduğu yer; onun duaya önderlik etme ve ibadet eden topluluğa başkanlık etme görevini temsil eder.

KKK 1184

Yüce Pontif’e boyun eğmeyi ya da ona bağlı Kilise üyeleriyle birliği reddetmek.

KKK 2089

Yeryüzünde kahramanca erdemli bir yaşam sürmüş ve şimdi gökte Allah’la sonsuz görkem içinde bulunan kutsal kişi.

KKK 828, 956

Bakire Meryem’in eşi ve İsa’nın yasal babası; Kutsal Aile’yi koruyan ve geçindiren, Davut soyundan doğru bir adam. Evrensel Kilise’nin ve huzurlu bir ölümün koruyucu azizidir (Matta 1:18-25).

KKK 497, 532, 1014

Bilinen ya da bilinmeyen, göklerdeki bütün azizleri onurlandırmak için 1 Kasım’da kutlanan, katılımı zorunlu bayram.

KKK 954-959

Kurtarılmış olanların hepsinin Mesih’teki birliği: yeryüzündekiler (Savaşan Kilise), Araf’ta arınmakta olanlar (Arınan Kilise) ve gökte yüceltilmiş olanlar (Zafer Kazanmış Kilise).

KKK 946-959

Papa’nın, ölmüş bir imanlının kahramanca erdem içinde yaşadığını ya da şehit olduğunu, gökte bulunduğunu ve evrensel saygı için bir aracı ve kutsallık örneği olarak sunulduğunu resmen bildirmesi.

KKK 828

Yaratılış kitabına göre ilk kutsallık ve doğruluk içinde yaratılmış ilk insan. Âdem’in itaatsizliğiyle (“ilk günah”) insanlık bu ilk lütfu yitirdi. Mesih, kusursuz itaatiyle insanlığı yeniden onardığı için “Yeni Âdem” diye anılır.

KKK 359, 375, 402-404, 504

Kutsal Üçlü Birlik’in Birinci Kişisi; her şeyin Yaratanı, ezelden doğurduğu Oğul’un ve Kutsal Ruh’un kaynağı. İsa, Allah’ın yeni bir anlamda Baba olduğunu açtı: ezelden Oğul’un Babası ve O’nun aracılığıyla Allah’ın evlat edinilmiş bütün çocuklarının Babası.

KKK 238-240

Kutsal rahiplik almış bir rahibin, Mesih’in kişiliğinde (in persona Christi) ve Kilise’ye verilen yetkiyle, tövbe eden kişiye Tövbe ve Barışma Kutsal Sırrı’nda günahlarının Allah tarafından bağışlandığını bildirdiği ve bu bağışlamayı verdiği eylem.

KKK 1424, 1442, 1449

İsa’nın insan bir baba olmadan, yalnızca Kutsal Ruh’un gücüyle Bakire Meryem’in rahminde oluştuğu ve onun bekâreti bozulmadan ondan doğduğu öğretisi. Enkarnasyon’da Allah’ın mutlak girişimini gösterir: İsa’nın tek Babası Allah’tır (Luka 1:34-35).

KKK 496-499, 503

Güzel kokulu bitkilerden elde edilen hoş kokulu reçine; piskopos Kutsal Krizma’yı hazırlamak için onu zeytinyağıyla karıştırır.

Vaftizden sonra işlenen günahların bir rahibe itiraf edildiği ve Allah tarafından bağışlandığı Şifa Kutsal Sırrı.

KKK 1422-1484

Doğu Katolik Kiliseleri’nde, piskoposu başpiskopos (başeparh) unvanını taşıyan eparşi. Çoğu zaman bir kilise eyaletinin metropolit makamıdır ve Latin Kilisesi’ndeki başpiskoposluğa karşılık gelir.

İsa’nın yüksek bir dağda Petrus’un, Yakup’un ve Yuhanna’nın önünde ilahi görkemle parladığı, Musa ile İlyas’ın O’nunla yaklaşan ölümü hakkında konuştuğu ve Baba’nın sesinin “Bu benim sevgili Oğlum’dur” dediği olay. Dirilişi önceden gösterir ve 6 Ağustos’ta kutlanır (Matta 17:1-8).

KKK 554-556

Kurtuluş tarihinde ağır ve önemli haberler emanet edilmiş yüksek rütbeli melek (örneğin Aziz Mikail, Cebrail ve Rafael).

KKK 335

Bir başpiskoposluk bölgesini yöneten piskopos; çoğu zaman komşu piskoposluk bölgelerini gözeten bir kilise eyaletinin metropoliti olarak görev yapar.

Başpiskoposluk rütbesi verilmiş ve bir başpiskopos tarafından yönetilen piskoposluk bölgesi. Başpiskoposlukların çoğu, komşu piskoposluk bölgelerinden oluşan bir kilise eyaletinin başındaki metropolit makamlardır, ama hepsi değildir; bu unvan onur ve bazı görevler verir, ama öbür piskoposluk bölgelerinin iç yönetimi üzerinde yetki vermez.

Bağımsız bir rahibe topluluğunun (bir manastırın) başı; genellikle topluluk tarafından, kuralına ve tüzüğüne göre seçilir. Piskopostan ayinle bir kutsama alır, ama bu bir takdis (rahiplik) değildir; topluluğunu ruhani ve maddi işlerde yönetir.

KKK 1672

Bir manastır ya da keşiş topluluğu üzerinde kilise yetkisi kullanan rahip; topluluğunu, bir piskoposun piskoposluk bölgesini yönetmesine benzer biçimde yönetir.

Eylemlere, nesnelere ya da okumalara büyüsel bir etki atfeden akıl dışı ya da uygunsuz dinî uygulama.

KKK 2111

Kutsal Komünyon’dan önce takdis edilmiş Ostiya’nın Değerli Kan’a batırılması ayin uygulaması; rahiplik almış ya da olağanüstü bir görevli tarafından geçerli olarak yapılır.

Kilise takviminde bir kurtuluş gizemini, Bakire Meryem’i ya da belirli bir azizi onurlandıran ve Hristiyan erdeminin örneklerini sunan ayinsel kutlama.

KKK 1173

Olağanüstü tarihî, mimari ya da ayinsel önemleri nedeniyle Papa’nın belirli kilise yapılarına verdiği onur unvanı.

Mesih’in İkinci Gelişi’nde bütün ölülerin bedenlerinin diriltileceğine ve ruhlarıyla yeniden birleşeceğine dair Katolik inancı.

KKK 988-1004

Cinlerin önderi Şeytan’a verilen, Kutsal Kitap’ta geçen bir ad.

KKK 391

Göklerin Krallığı uğruna gönüllü olarak evlenmeden kalma hâli; piskoposlar, Latin ayinindeki rahipler ve dinî topluluk üyeleri kendilerini tamamen Allah’a adamak için bunu benimser.

KKK 1579, 1599

Bizans geleneğinde, ikonostasisin arkasında, sunağın bulunduğu yükseltilmiş kutsal alan. Süryani geleneğinde ise, Söz Ayini’nin kutlandığı, nefin ortasındaki yükseltilmiş platformu anlatır; terim sinagogdaki okuma platformunun da adıdır.

Aziz Thomas Aquinas’ın Allah’ın varlığı için hareketten, etkin nedensellikten, olumsallıktan, yetkinlik derecelerinden ve doğanın düzeninden yola çıkan beş kanıtı. Bunlar doğa bilimleri anlamında ispatlar değil, birbirini destekleyen akıl kanıtlarıdır.

KKK 31-32

Mesih’le ilgili peygamberlik sözlerini yerine getirerek İsa Mesih’in bir ahırda doğduğu, Yahudiye’deki tarihî kasaba.

KKK 525

Kutsal sırrı veren görevlinin söylediği, kutsal sırrın belirli etkisini sağlayan ve maddi unsura anlam veren temel sözler ya da dua (örneğin “Seni vaftiz ediyorum…”).

Bir dinî kuruma ait olan, yoksulluk, iffet ve itaat İncil öğütlerini adamış, ama rahiplik almamış ve rahipliğe hazırlanmayan erkek. Biraderler dua, topluluk yaşamı ve öğretmenlik, hasta bakımı ve yoksullara bakım gibi işlerle hizmet eder; bazı kurumlar tamamen biraderlerden oluşur.

Başkalarının kurtuluşuna yönelik iki kutsal sır olan Kutsal Rahiplik ve Evlilik. Başkalarına hizmet aracılığıyla kişisel kurtuluşa katkıda bulunur, Kilise’de belirli bir görev verir ve Allah halkını geliştirmeye hizmet eder.

KKK 1533-1535

Geçerli bir evliliği bozma iddiası. Vaftizliler arasında onaylanmış ve tamamlanmış bir evlilik hiçbir insan gücüyle ve ölümden başka hiçbir nedenle bozulamaz; boşanma doğal yasaya karşı ağır bir suçtur, ancak belirli yasal hakları güvenceye almak için medeni boşanmaya göz yumulabilir (Markos 10:9-12).

KKK 1650, 2382-2386

İlahi ya da kilise yasasının belirlediği, bir evliliği baştan geçersiz kılan durum ya da koşul.

KKK 1625-1632

Bir cemaatler bölge grubuna (dekanlık) önderlik etmek ve yerel din adamları arasında kardeşçe dayanışmayı geliştirmek üzere piskoposun atadığı rahip.

Belirli bir bölge içindeki Allah halkının, özel koşullar nedeniyle piskoposluk bölgesi olarak kurulmayan, ama onu bir piskoposluk bölgesi piskoposu gibi kendi çobanı olarak yöneten bir prelata emanet edilen kesimi. Çoğu misyon bölgelerinde ya da ücra yerlerde bulunur.

Latince breviarium, “özet” kelimesinden; her günün ve her saatin mezmurlarını, ilahilerini, okumalarını ve dualarını içeren Saatlerin Ayini metinlerinin bulunduğu kitap. Bu duayı okumakla yükümlü din adamları ve rahipler/rahibeler ile birçok imanlı tarafından kullanılır.

Ayinler sırasında tütsü yakmak için içinde kor hâlinde kömür taşınan metal kap.

Allah’ın (örneğin On Buyruk) ya da Kilise’nin (Kilise’nin Buyrukları) koyduğu ilahi kural ya da ahlaki yükümlülük.

KKK 2052

Efkaristiya Duası’nın sonunda topluluğun söylediği ya da ezgiyle okuduğu, takdis duasını onaylayan törensel “Amin”.

KKK 1348, 1354

Roma ayininde Rab’bin, Kutsal Bakire Meryem’in ve bazı azizlerin başlıca gizemleri için ayrılmış en yüksek ayin kutlaması derecesi; Paskalya, Noel, Göğe Alınış ve Aziz Petrus ve Pavlus gibi. Büyük bayram bir önceki gün I. Akşam Duası ile başlar ve Kutsal Ayin’de Gloria’yı ve İman Açıklaması’nı içerir.

İsa’nın bütün Yasa’yı ve peygamberleri özetlediği iki buyruk: Tanrın Rab’bi bütün yüreğinle, bütün canınla ve bütün aklınla sev, komşunu da kendin gibi sev (Matta 22:37-40).

KKK 2055, 2083

Kül Çarşambası’ndan Kutsal Perşembe gün batımına kadar süren, Paskalya’ya hazırlık olarak duaya, oruca ve sadakaya adanmış 40 günlük tövbe dönemi.

KKK 540, 1438

Zaten geçerli olarak vaftiz edilmiş kabul adayları için Seçim Ayini’yle birlikte kutlanan ayin.

Allah’la ve mutlu olanlarla birlikten kesin olarak kendini dışlama hâli; özgür seçimle ölümcül günahtan tövbe etmeyi reddedenler içindir.

KKK 1033-1037

Bir cemaatte, cemaat rahibinin başkanlığında pastoral etkinliği geliştirmeye yardım eden din adamları, dinî topluluk üyeleri ve meslekten olmayan imanlılardan oluşan danışma kurulu. Bu konseylerin kurulup kurulmayacağına piskoposluk bölgesi piskoposu karar verir; her cemaatte bulunması zorunlu olan cemaat mali konseyinden ayrıdır.

KKK 911

Bir cemaatin imanını ve Hristiyan yaşamını yenilemek ve iman uygulamasından uzaklaşanları geri çağırmak için, çoğu zaman konuk bir rahip ya da dinî topluluk üyesi tarafından verilen, özel vaazlardan, dualardan ve Günah Çıkarma fırsatlarından oluşan birkaç günlük dönem.

Bir piskoposluk bölgesi içinde kurulmuş, piskoposun atadığı bir cemaat rahibinin pastoral bakımı altındaki belirli Katolik imanlılar topluluğu.

KKK 2179

Piskoposluk bölgesi piskoposunun yetkisi altında, bir cemaatin kendi çobanı olarak kendisine emanet edildiği rahip (Latince parochus). Terim genel olarak bir cemaatte hizmet eden herhangi bir rahip için de kullanılır.

KKK 2179

Kilise’nin, gece duasını ve mezar başında gömme törenini de içeren cenaze ayininin merkezî töreni olarak ölmüş bir kişi için kutlanan Kutsal Ayin. Ölüyü Allah’a emanet eder ve dirilişe dair Paskalya umudunu dile getirir.

KKK 1684-1686

Allah’la sonsuz yaşam; Kutsal Üçlü Birlik’le, Meryem’le, meleklerle ve azizlerle en yüce, kesin mutluluk ve kusursuz birlik hâli.

KKK 1023-1029

Mesih’in En Kutsal Bedeni ve Kanı Büyük Bayramı; Kutsal Efkaristiya’nın gizemini ve kuruluşunu kutlar.

Rab’bin ölümünün anısına yılın her cumasında et yemekten kaçınarak ya da, piskoposlar konferansının izin verdiği yerlerde, başka bir tövbe, sevgi ya da dindarlık eylemiyle tövbe etme yükümlülüğü. Cumaya denk gelen büyük bayramlar bunun dışındadır.

KKK 1438, 2043

Din adamlarının ve sunak hizmetçilerinin kilise giysisi olarak giydiği ayak bileğine kadar uzanan uzun giysi (rahipler için siyah, piskoposlar için mor, kardinaller için kırmızı, Papa için beyaz).

Allah’ın belirli bir yaşam durumuna ilahi çağrısı: rahiplik, adanmış dinî yaşam, kutsal evlilik ya da adanmış bekâr yaşam.

KKK 873, 1601, 1877

Tesbih’ten daha kısa, belirli bir dua sırasıyla bir boncuk dizisi üzerinde okunan dua biçimi; İlahi Merhamet Çelenk Duası ya da Aziz Mikail Çelenk Duası gibi. “Küçük taç” anlamına gelen bu kelime eskiden beş onluklu Tesbih için de kullanılırdı.

Son dirilişten sonra yüceltilmiş bedenin geleneksel dört niteliğinden biri; bedenin ruhun isteğine göre zahmetsizce hareket etmesini sağlar.

KKK 645, 999

Paskalya’dan önceki pazar; bugün resmî adı Rab’bin Çilesi’nin Palm Pazarı’dır; Mesih’in Kudüs’e girişinin anılması ve Çile anlatısının okunmasıyla Kutsal Hafta’yı açar. 1969 ayin reformundan önce bu ad Büyük Perhiz’in Beşinci Pazarı’nı anlatırdı.

KKK 560

Kutsallıkta büyümek ve günaha eğilimleri yenmek için üstlenilen kendini inkâr, ruhani disiplin, nefsi köreltme ve oruç uygulaması.

KKK 2015

Aynı anda birden fazla eşe sahip olma uygulaması. Ahlak yasasına ve bölünmez ve tek eşli olan evlilik sevgisine aykırıdır; kadın ile erkeğin eşit kişisel onurunu inkâr eder.

KKK 1645, 2387

Birden fazla tanrıya inanma ya da tapma; Birinci Buyruk bunu yasaklar.

KKK 2112

Evliliğin, bir kez geçerli olarak kurulan bağın eşler tarafından ya da hiçbir insan gücüyle çözülemeyeceği niteliği. Vaftizliler arasında onaylanmış ve tamamlanmış bir evlilik yalnızca ölümle çözülebilir (Markos 10:9).

KKK 1614, 1640, 2382

Rahipliğe doğru bir adım olarak değil, hiyerarşinin kalıcı bir rütbesi olarak diyakozluğa takdis edilmiş erkek. Latin Kilisesi’nde İkinci Vatikan Konsili tarafından yeniden başlatılan ve Doğu Kiliseleri’nde her zaman sürdürülen daimî diyakozluk evli erkeklere de verilebilir.

KKK 1571

Dua ya da ibadet sırasında zihni Allah’tan uzaklaştıran dikkat dağınıklığı.

KKK 2729

Diyakozun ayinlerde giydiği, rengi ayin dönemine uyan kollu dış giysi.

Piskoposluk bölgesi piskoposuna önemli mali ve idari kararlarda danışmanlık etmek üzere rahipler konseyinden seçilen rahiplerden oluşan zorunlu danışma kurulu.

“Dostluk” ya da “toplumsal sevgi” de denen, insanların ortak kökenlerini ve onurlarını tanıdıkları ve kendilerini herkesin ve her birinin iyiliğine adadıkları ilke ve erdem. Malların ve emeğin karşılığının adil dağılımında ve bireyler, işçiler ve uluslar arasında kendini gösterir.

KKK 1939-1942

Allah’ın ilahi doğasında ve yetkinliğinde değişmeyen ve değiştirilemeyen olması niteliği.

KKK 212

Allah’ın Sina Dağı’nda Musa’ya verdiği, insanlık için temel ahlak yasasını oluşturan On Buyruk.

KKK 2056-2074

Bir piskoposluk bölgesi içindeki komşu cemaatlerin, bir dekanın ya da bölge vikerinin kardeşçe önderliğine verilmiş idari gruplaşması.

Katolik Kilisesi’nin esinlenmiş Kutsal Yazılar olarak tanıdığı, ama Protestan kanonunun dışında bıraktığı yedi Eski Ahit kitabı (Tobit, Yudit, 1. ve 2. Makabeler, Bilgelik, Sirak, Baruk ile Ester ve Daniel’e yapılan eklemeler).

KKK 120

Roma Kuriyası’nın her bir başlıca dairesinin adı; İman Öğretisi Dikasterisi gibi. Praedicate Evangelium havarisel anayasasıyla (2022) eski kongregasyonlar ve papalık konseyleri, hukuken eşit, Papa’ya hizmetinde yardım eden dikasteriler oldu.

Allah’a bağımlı yaratıklar olduğumuzun bilincini dile getirerek ihtiyacımız olanı O’ndan istediğimiz dua biçimi. Bağışlanma dilemekle başlar ve önce Krallığı, sonra onu karşılamak için gereken her şeyi arar (Matta 6:33).

KKK 2629-2633

Manastırdaki ortak duayı halk arasında etkin hizmetle birleştiren bir dilenci tarikatının (Fransiskenler, Dominikenler ya da Augustinusçular gibi) üyesi.

İnsan kişisi ile Allah arasındaki bağ; özellikle kişinin, başta tapınma, dua ve kurban olmak üzere, adalet gereği Allah’a borçlu olduğu ibadeti ve hizmeti sunduğu ahlaki erdem. Allah’a gerçek bir ibadet sunma görevi hem bireyleri hem de toplumları bağlar.

KKK 2095-2096, 2105

Kutsal Rahiplik Kutsal Sırrı’nı almış Katolik Kilisesi görevlileri (diyakozlar, rahipler ve piskoposlar).

KKK 873, 1554

Piskoposluk bölgesi rahiplerinin yetişmesini, görevlendirilmesini, desteklenmesini ve idari bakımını gözetmek üzere piskoposun yetkilendirdiği rahip.

İsa’nın zamanında Musa Yasası’nı kopyalayan, yorumlayan ve uygulayan, birçoğu Ferisilerle bağlantılı Yahudi bilginleri ve öğretmenleri. İsa “onların din bilginleri gibi değil, yetki sahibi biri gibi” öğretti ve onlarınkinden üstün bir doğruluk istedi (Matta 5:20, Matta 7:29).

KKK 581, 2054

Tarih boyunca Kilise’ye giren kişiye verilen ad; günümüzün Katolik kullanımı, bütün imanlıların tek bir varış noktasına değil, ömür boyu süren bir yolculuk olarak sürekli dönüşe çağrıldığını vurgular.

KKK 1427-1428

Cemaatteki din eğitimini, katekizm derslerini ve kutsal sırlara hazırlık programlarını yönetmek üzere atanan meslekten olmayan ya da dinî topluluk üyesi görevli.

Her kişinin din konularında bireylerin, grupların ya da devletin baskısından korunma doğal hakkı; böylece hiç kimse vicdanına aykırı davranmaya zorlanmaz ya da uygun sınırlar içinde vicdanına göre davranmaktan alıkonmaz. İnsan onuruna dayanır; yanılgıya bağlanma izni değildir.

KKK 2104-2109

Kutsal Ruh’un yedi armağanından biri; bizi Allah’ı Babamız olarak evlat sevgisiyle onurlandırmaya ve başkalarına O’nun çocukları olarak saygı göstermeye yöneltir. Kelime ayrıca ayinin yerine geçmeden onu sürdüren halk dindarlığı gibi adanmışlık uygulamalarını da anlatır.

KKK 1831, 1674-1676

İncil’in yoksulluk, iffet ve itaat öğütlerini açık yeminlerle adamış ve ortak bir kardeşlik yaşamı süren bir dinî kurum üyesi; keşiş, rahibe, dilenci tarikat biraderi ya da birader gibi. Dinî topluluk üyeleri meslekten olmayanlar ya da din adamları olabilir.

KKK 916, 925-927

Kurumun tüzüğüne göre seçimle ya da atamayla bir topluluk, bir eyalet ya da bütün kurum üzerinde yetki kullanan dinî kurum üyesi; başrahip, prior, eyalet üstü ya da genel üst gibi. Üstler hizmet ruhuyla yönetir; üyeler yeminlerine göre onlara itaat borçludur.

Kilise tarafından kanonik olarak kurulmuş kurumlarda yaşanan, ayinsel niteliği, İncil öğütlerinin açıkça adanması, ortak kardeşlik yaşamı ve Mesih ile Kilise’nin birliğine tanıklığıyla ayırt edilen adanmış yaşam biçimi. İlk Hristiyan yüzyıllarında Doğu’da doğdu.

KKK 925-927

Bir dinî topluluk üyesinin, Kilise adına meşru bir üst tarafından kabul edilerek bir dinî kurum içinde kendini Allah’a adadığı açık yoksulluk, iffet ve itaat yeminleri. Önce belirli bir süre için, sonra ömür boyu edilir; basit ya da törensel olabilir ve din erdemiyle yerine getirilir.

KKK 915, 925, 2102-2103

Din erdeminin eksiklikten kaynaklanan karşıtı olan kusur. Birinci Buyruk’un yasakladığı başlıca günahları Allah’ı denemek, kutsala saygısızlık ve simonidir.

KKK 2110, 2118

(Grekçe diakonos, “hizmetkâr” kelimesinden) Kutsal Rahiplik’in üçüncü derecesine (piskopos ve rahipten sonra) ait, rahiplik için değil, Ayin’de, Söz’de ve Sevgi’de hizmet için takdis edilmiş görevli.

KKK 1569-1571

Tabernakulumda saklanan En Kutsal Sır’ın önünden geçerken tapınmanın ve saygının törensel işareti olarak sağ dizi yere değdirmek.

KKK 1378

Allah’ın açıkça vahyettiği, Havarilerden aktarılan ve Kilise’nin Öğretim Makamı (Magisterium) tarafından ilahi olarak vahyedilmiş ve bütün imanlıları bağlayıcı olarak tanımlanan iman gerçeği.

KKK 88-90

Ex cathedra konuşan Papa’nın ya da onunla birlik içindeki ekümenik bir konsilin, bir iman ya da ahlak gerçeğini ilahi olarak vahyedilmiş ve bütün imanlılarca kabul edilmesi gereken bir gerçek olarak sunduğu törensel ve yanılmaz eylem; Lekesiz Gebelik (1854) ve Göğe Alınış (1950) dogmaları gibi.

KKK 88, 891

İnsanların aklın doğal ışığıyla yaratılmış dünyadan ve insan kişisinden yola çıkarak kesinlikle edinebildikleri Allah bilgisi. Günah yüzünden bu bilgi zordur; bu yüzden insanlığın onu tamamlayan ve aşan Allah’ın doğaüstü Vahyi’ne ihtiyacı vardır (Romalılar 1:19-20).

KKK 32, 36-38

Allah’ın insan yüreğine yazdığı ve insan aklıyla erişilebilen evrensel ahlak ilkeleri.

KKK 1954-1960

Yaratılmış doğanın güçlerini ve yeteneklerini aşan ve Allah’ın özgür bir armağanı olarak gelen her şey; her şeyden önce lütuf, ilahi erdemler ve Allah’ı görmekte sonsuz yaşama çağrı. Doğaüstü olan doğayı yok etmez, onu iyileştirir ve yükseltir.

KKK 1722, 1998

Papa ile tam birlik içinde olan, Doğu’nun ayin, ilahiyat ve kanon geleneklerini izleyen sui iuris (kendi hukuku olan) Kiliseler; Bizans, Süryani, Kıpti, Ermeni, Maruni ve Keldani gelenekleri gibi. Onurda Latin Kilisesi’ne eşittirler ve Doğu Kiliseleri Kanonlar Kodu’na uyarlar (KKK 835, 1202-1203). Türkiye’de Ermeni, Süryani ve Keldani Katolik toplulukları bulunur.

Doğu Katolik Kiliseleri sayfası

Evlilik ilişkisinden önce, sırasında ya da sonra üremeyi imkânsız kılmayı amaçlayan her eylem. Kilise bunun özünde kötü olduğunu öğretir, çünkü her evlilik birleşmesi yaşama açık kalmalıdır; haklı nedenlerle doğal kısır dönemleri kullanan dönemsel perhiz ise ahlaken meşrudur.

KKK 2366, 2370, 2399

Bebekken vaftiz edilmiş ve çocukluğundan beri Katolik imanı içinde yetiştirilmiş Katolik için kullanılan gayriresmî terim.

Kutsal Üçlü Birlik’e sunulan törensel övgü sözü ya da ilahisi (örneğin “Yücelik” duası ya da Efkaristiya Duası’nın sonundaki “O’nun aracılığıyla, O’nunla ve O’nda…”).

KKK 2639, 2855

Yüreğin Allah’a doğru sürekli hareketi; kişinin bütün yaşamını günahtan uzaklaştırıp İsa Mesih’e köklü biçimde yöneltmesi.

KKK 1427-1433

Hasat için şükretmek ve kutsal çağrılar için dua etmek amacıyla yılın dört mevsimine dağıtılmış, dua, oruç ve perhizle geçirilen on iki gün.

Kişinin aklını ve yüreğini Allah’a yükseltmesi ya da Allah’tan iyi şeyler istemesi. Bir lütuf armağanı, bir antlaşma ilişkisi ve Kutsal Üçlü Birlik’le yaşayan bir birliktir; kutsama, dilek, aracılık, şükran ve övgüde dile gelir.

KKK 2559-2565, 2626-2643

Katolik ahlak ilahiyatında, doğal ve Allah’ın verdiği amacından ya da ahlaki hedefinden sapan yönelim, arzu ya da eylem.

KKK 1755, 2357

Giyim, konuşma ve davranış konusunda ölçülülüğe, terbiyeye ve çekingenliğe yönelten, kişilerin gizemini koruyan erdem.

KKK 2521-2524

(Grekçe eucharistia, “şükran” kelimesinden) İsa Mesih’in ekmek ve şarap görünümleri altında gerçekten, hakikaten ve özce bulunduğu merkezî kutsal sır ve Kutsal Ayin Kurbanı.

KKK 1322-1419

Kutsal Ayin’in ikinci ana bölümü; Sunuları, Efkaristiya Duası’nı (Takdis) ve Kutsal Komünyon’un alınmasını kapsar.

KKK 1350-1355

Rahibin Kutsal Ayin sırasında okuduğu merkezî şükran ve takdis duası (Anafora).

KKK 1352-1354

Kutsal Ayin’in kutlanması, tapınma, tören alayları ve öğretim aracılığıyla Kutsal Efkaristiya’ya imanı ve adanmışlığı derinleştirmek için uluslararası, ulusal ya da yerel düzeyde düzenlenen din adamları, dinî topluluk üyeleri ve meslekten olmayanlar buluşması. Uluslararası Efkaristiya Kongreleri 1881’den beri yapılmaktadır.

Takdis edilmiş Ostiya’da gerçekten bulunan İsa Mesih’e, Kutsal Ayin dışında, tabernakulumun ya da sergilenen En Kutsal Sır’ın önünde sunulan dua ve tapınma. Efkaristiya kutlaması sırasında sunulan tapınmayı sürdürür.

KKK 1378-1380, 1418

Kilise’nin kökenini, doğasını, yapısını, misyonunu ve kutsal sırlarını inceleyen ilahiyat dalı.

Rahibin Komünyon’dan önce yaptığı, Mesih’in Son Akşam Yemeği’ndeki eylemlerini hatırlatan ve imanlılar arasındaki birliği simgeleyen ayin eylemi.

KKK 1329, 1383

Kutsal Ayin sırasında Mesih’in Bedeni’ne ve Kanı’na dönüşen mayasız buğday ekmeği ve saf üzüm şarabından oluşan maddi unsurlar.

KKK 1333-1336

Doğu Katolik Kiliseleri’nde eksarkhlık, henüz eparşi (piskoposluk bölgesi) olarak kurulmamış ve onu Papa ya da bir patrik adına yöneten bir eksarka emanet edilmiş imanlılar kesimidir. Ortodoks kullanımında bu unvan bazı kıdemli piskoposları da anlatabilir.

Allah’a duyulan saf sevgiden çok, öncelikle Allah’ın cezasından korkmaktan ya da günahın çirkinliğinden kaynaklanan günah üzüntüsü.

KKK 1453

Bir din adamının, başka bir yere bağlanabilmesi (inkardine edilebilmesi) için ait olduğu piskoposluk bölgesinden ya da kurumdan serbest bırakıldığı kanonik işlem. Hiçbir din adamı üstsüz kalmasın diye, bir din adamı başka bir yere bağlanmadan ekskardine edilemez.

Öğretiyi açıklığa kavuşturmak ya da Kilise disiplinini düzenlemek için Papa’nın yetkisiyle toplanan, dünyanın her yerinden Katolik piskoposların resmî ve törensel meclisi.

KKK 884

Bütün Hristiyan kiliseleri ve mezhepleri arasında diyaloğu, anlayışı ve görünür birliği geliştirmeye yönelik girişim ve süregiden çabalar.

KKK 820-822

“Kürsüden” anlamına gelen Latince söz. Papa’nın, papalık yanılmazlığını kullanarak iman ya da ahlakla ilgili bir öğretiyi tanımlamak için en yüce havarisel yetkisiyle konuştuğu durumu anlatır.

KKK 891

Latince “hiçten”. Allah’ın evreni, önceden var olan hiçbir madde ya da yardım olmadan ve yaratılış O’nun kendi özünden bir taşma olmaksızın, özgürce yarattığı iman gerçeği (2 Makabeler 7:28).

KKK 296-298

Sunular sunakta hazırlandıktan sonra rahibin sunağın yanında, içten arınma isteğinin işareti olarak “Rab, beni suçumdan yıka, günahımdan arındır” diye sessizce dua ederek ellerini yıkadığı ayin. Adı “Ellerimi suçsuzlukla yıkarım” ayetinin Latincedeki ilk kelimesidir (Mezmur 26:6, Mezmur 51:2).

Kutsamanın, şifanın ve Kutsal Ruh’u vermenin eski bir hareketi. Kutsal Rahiplik’in temel ayinine aittir; Konfirmasyon’da ve Hastaların Meshedilmesi’nde de kullanılır.

KKK 699, 1288, 1573

Allah’ın insanlara emanet ettiği armağanların, yani yaşamın, yeteneklerin, zamanın, malların ve yaratılışın kendisinin sorumlulukla korunması. Yaratılışın iyilikleri herkes için olduğundan mal sahipleri İlahi Takdir’in emanetçileridir; mallarını verimli kılmak ve yararlarını başkalarıyla, önce de aileleriyle paylaşmakla yükümlüdürler (Matta 25:14-30).

KKK 2280, 2402-2404

Görevden çekilme isteği Papa tarafından kabul edilmiş bir piskoposluk bölgesi piskoposunun ya da yardımcı piskoposun unvanı. Piskoposluk bölgesi piskoposlarından yetmiş beş yaşında, ya da hastalık veya başka ağır bir nedenle daha önce, görevden çekilme isteklerini sunmaları istenir; emekli piskopos piskopos olarak kalır ve Piskoposlar Heyeti’nin üyesidir.

1630’dan beri Kutsal Roma Kilisesi’nin kardinallerine ayrılmış onur unvanı; hitapta (“Eminans Hazretleri”) ve sözünü ederken kullanılır.

Tapınma için ya da hastalara götürülmek üzere tabernakulumda saklanan Kutsal Efkaristiya’ya verilen ad; İsa Mesih’in gerçek Bedeni’ni, Kanı’nı, Ruhu’nu ve Tanrılığı’nı içerir.

KKK 1330, 1378

Rahibin, monstrans içinde sergilenen Efkaristiya ile toplanmış topluluğu kutsadığı ayinsel bir adanmışlık töreni.

KKK 1378

İmanlıların tapınması için takdis edilmiş Ostiya’nın, genellikle sunağın üzerinde bir monstrans içinde sergilenmesi. Rahibin ya da diyakozun halkı En Kutsal Sır’la kutsadığı Kutsama ile sona erebilir.

KKK 1378

Günah itirafında zaten bağışlanmış günahların gerektirdiği geçici cezanın Allah önünde bağışlanması.

KKK 1471-1479

On üçüncü yüzyıldan itibaren sapkınlığı soruşturmak ve yargılamak için kurulan kilise mahkemeleri; Orta Çağ, İspanyol ve Roma Engizisyonları bunlardandır. Yöntemleri zaman zaman ağır kötüye kullanımlar içerdi; Kilise bunlar için bağışlanma diledi. Roma Engizisyonu’nun işi bugünkü İman Öğretisi Dikasterisi’ne geçti.

Allah’ın ezelî Oğlu’nun insan doğasını üstlenip İsa Mesih’te insan olduğu temel iman gizemi.

KKK 461-463

Papa’nın önemli öğretisel, toplumsal ya da ahlaki konular üzerine bütün dünyadaki Kilise’nin piskoposlarına ve imanlılarına yazdığı resmî pastoral mektup.

Doğu Kiliseleri’nde Latin Kilisesi’ndeki piskoposluk bölgesine karşılık gelen, eparh denen bir piskoposun yönettiği yerel kilise.

KKK 833

Mesih’in uluslara (Müneccimlere) Kurtarıcı olarak görünmesini, Ürdün’deki vaftizini ve Kana’daki ilk mucizesini kutlayan büyük bayram (6 Ocak ya da ona yakın pazar).

KKK 528

Kutsal Ayin’de (ve öbür kutsal sırlarda) Kutsal Ruh’a yakarış; Allah’tan, ekmeği ve şarabı Mesih’in Bedeni’ne ve Kanı’na dönüştürmesi için Ruhu’nu göndermesi istenir.

KKK 1105, 1353

İyiyi yapmaya yönelik alışkanlık hâline gelmiş ve sağlam bir eğilim; kişinin yalnızca iyi eylemlerde bulunmasını değil, kendinden en iyisini vermesini sağlar. Çaba ve lütufla kazanılan insani erdemler tutkuları düzene sokar; iman, umut ve sevgi ilahi erdemleri ise Allah tarafından aşılanır.

KKK 1803-1804, 1812-1813

Kutsal Ayin’de imanlıların Mesih’in Bedeni’ni almadan önce esenliği, birliği ve karşılıklı sevgiyi dile getirdikleri, birbirleriyle paylaştıkları hareket. Roma ayininde Komünyon’dan önce gelir ve biçimini yerel âdet belirler; Doğu ayinlerinde ve Ambrosius ayininde sunuların sunulmasından önce gelir (Matta 5:23-24).

Kutsal Ruh’un Kutsal Yazılar’ın insan yazarları üzerindeki ilahi etkisi; yazdıklarının Allah’ın gerçeğini yanılgısız olarak dile getirmesini sağlar.

KKK 105-108

“Son şeyler”le, yani ölüm, yargı, Cennet, Cehennem, Araf ve Mesih’in İkinci Gelişi’ndeki son dirilişle ilgilenen ilahiyat dalı.

KKK 1020-1050

Kutsal Yazılar’ın Mesih’in gelişinden önce yazılmış, Yaratılış’tan Malaki’ye kadar kırk altı esinlenmiş kitabı. Hristiyanlar onları Allah’ın gerçek Sözü olarak sayar, çünkü Mesih’i hazırlar ve duyururlar; Eski Antlaşma hiçbir zaman geri alınmamıştır.

KKK 120-123

Allah’ın İbrahim, Musa ve peygamberler aracılığıyla İsrail halkıyla yaptığı, Mesih’in gelişini hazırlayan antlaşma.

KKK 54-64

Allah’ın Musa aracılığıyla İsrail’e verdiği, ahlaki buyrukları On Buyruk’ta özetlenen, vahyedilmiş yasanın ilk aşaması. Kutsal ve iyi, ama eksik olan bu yasa İncil’i hazırladı ve Mesih’te tamamlandı.

KKK 1961-1964

Aynı cinsten kişilere yönelik, tek ya da baskın cinsel çekim. Kilise eşcinsel eylemlerin doğal yasaya aykırı olduğunu ve onaylanamayacağını öğretir; bu eğilime sahip kişiler ise saygı, şefkat ve incelikle kabul edilmelidir ve onlar da iffete çağrılmıştır.

KKK 2357-2359

Hristiyan ailesi için kullanılan, İkinci Vatikan Konsili’nin de kullandığı eski bir ad (Ecclesia domestica). İmanın, umudun ve sevginin bir topluluğudur; orada anne babalar imanın ilk habercileridir ve bütün üyeler dua, kutsal sırlar ve sevgi aracılığıyla vaftiz rahipliğini uygular.

KKK 1655-1658, 2204

Katolik kilise mahkemesinin, bir evliliğin gerekli koşulların, özgürlüğün ya da kanonik biçimin bulunmaması yüzünden baştan geçersiz olduğuna dair verdiği resmî karar.

KKK 1629

İçinde Evlilik Kutsal Sırrı’nın kutlandığı Kutsal Ayin; Latin Kilisesi’nde iki Katolik arasındaki evlilik için olağan durum budur. Rab’bin Duası’ndan sonra verilen Evlilik Kutsaması, yeni çifte, özellikle de geline, Allah’ın lütfunu ve Kutsal Ruh’u diler.

KKK 1621, 1624

Evli olmayan bir erkek ile evli olmayan bir kadın arasındaki cinsel birleşme. Eşlerin iyiliğine ve çocukların doğurulup yetiştirilmesine yönelik olan kişilerin ve insan cinselliğinin onuruna ağır biçimde aykırıdır.

KKK 2353

İlahi ya da kilise yasasının tanımladığı, bir kişiyi geçerli olarak evlenmekten aciz kılan durumlar; önceki bir evlilik bağı, yakın kan bağı, Kutsal Rahiplik ya da ömür boyu iffet için yapılmış açık bir yemin gibi. Kilise yasasından kaynaklanan bazı engellerden muafiyet verilebilir.

KKK 1625

Birliğe engel olan kanonik bir durum bulunmadığından emin olmak için düğünden önce cemaat kilisesinde yapılan açık duyurular.

Vaftizli bir erkek ile kadın arasında, karşılıklı iyilikleri ve çocukların doğurulup yetiştirilmesi için ömür boyu süren, tek eşli ve çözülmez bir antlaşma kuran Kutsal Sır.

KKK 1601-1666

Bütün vaftizli Hristiyanların, yaşam durumları ne olursa olsun, Hristiyan yaşamının doluluğuna ve sevginin yetkinliğine çağrıldığına dair Kilise öğretisi.

KKK 2012-2016

Başlangıcı ve sonu olmayan varoluş; yalnızca Allah’a ait ilahi bir nitelik; ayrıca insan ruhlarının ölümden sonra sonu gelmeyen süreklilikleri.

KKK 220

Kişisel bir bedel ödeyerek başkasının iyiliği için kendini özgürce veren sevgi; biz daha günahkârken bizim için ölen Mesih’te kusursuz biçimde açığa çıkmıştır. Rab bizden O’nun sevdiği gibi sevmemizi ister: “Hiç kimsede, insanın dostları uğruna canını vermesinden daha büyük bir sevgi yoktur” (Yuhanna 15:13).

KKK 616, 1825

İsa’nın zamanında, Musa Yasası’na sözüyle ve ruhuyla sadakatle uymaya ve büyüklerin sözlü geleneklerine adanmış Yahudi dinî hareketi. İsa bazılarının ikiyüzlülüğünü kınadı, ama dirilişe olan inançlarını paylaştı; Aziz Pavlus bir Ferisiydi (Filipililer 3:5).

KKK 575, 579

İsrail’in Fısıh’ta kurban ettiği ve yediği, kanı kapılara sürülerek halkı kurtaran kusursuz kuzu. Dünyanın günahları için kurban edilen ve Efkaristiya’da yiyecek olarak verilen gerçek Allah Kuzusu İsa Mesih’in ön belirtisiydi (Mısır’dan Çıkış 12:1-13, 1 Korintliler 5:7).

KKK 608, 1340

İsrail’in Mısır köleliğinden kurtuluşunu anan yıllık Yahudi bayramı; Mesih’in Paskalya kurbanının ön belirtisidir.

KKK 1334, 1363

Latince “olsun”. Özellikle Meryem’in Müjde’de Başmelek Cebrail’e verdiği özgür ve itaatli onayı anlatır (“Bana dediğin gibi olsun”).

KKK 494, 2617

Latince “ve Oğul’dan”; Batı Kilisesi’nde İznik İman Açıklaması’na eklenen ve Kutsal Ruh’un ezelden Baba’dan ve Oğul’dan çıktığını dile getiren söz.

KKK 246-248

Cennet için ve Aden Bahçesi’ndeki ilk masumiyet hâli için Kutsal Kitap’ta kullanılan ad.

KKK 374, 1023

Allah’a, O’nun gerçeğine ve ruhların kurtuluşuna duyulan ateşli sevgi ve bağlılık.

Bir kutsal sırrın ya da hukuki işlemin gerçekten etkili olup olmadığı. Bir kutsal sır, uygun görevli, madde ve biçim, Kilise’nin yaptığını yapma niyetiyle birlikte bulunduğunda geçerlidir; geçersiz bir işlem temel bir unsurdan yoksundur ve hiçbir etkisi yoktur; kurallara aykırı bir işlem ise geçerli ama yasaya aykırıdır.

KKK 1128, 1256

Bağışlanmış günahlardan kalan, yeryüzünde ya da Araf’ta karşılanan geçici sonuç ya da arınma.

KKK 1471-1473

İsa’nın kullandığı, sonsuz cezanın ve Allah’tan ayrı kalışın yerini (Cehennem’i) anlatan Kutsal Kitap terimi.

KKK 1034

(bkz. Olağanüstü Biçim) Ayinin İkinci Vatikan Konsili’nden önce yayımlanan Roma Missali’ne göre kutlanması.

Piskoposluk bölgesi üzerinde yürütme ve yönetim yetkisi verilmiş, piskoposluk bölgesi piskoposunun başlıca yardımcısı ya da temsilcisi.

İsa Mesih’in (Bedeni, Kanı, Ruhu ve Tanrılığı ile) Efkaristiya’daki ekmek ve şarap görünümleri altında eşsiz, gerçek ve özce bulunuşu.

KKK 1373-1381

Katolik öğretisinin gerçeklerinin hepsine inanılması gerekse de, Hristiyan imanının temeliyle ilişkileri bakımından farklılık gösterdiği ilkesi. Kutsal Üçlü Birlik gizemi, öbürlerinin ışığını aldığı merkezî gerçektir.

KKK 90, 234

Başka birinin gerçek ama gizli kusurlarını ya da günahlarını, bilmesi için meşru bir nedeni olmayan birine açıklayarak onun iyi adını zedeleme günahı.

KKK 2477, 2479

Kutsal Ayin’in başında rahibin ve görevlilerin Giriş İlahisi eşliğinde sunağa yürümesi. İlahi kutlamayı açar, topluluğun birliğini besler ve dönemin ya da bayramın gizemine giriş yapar; ilahi söylenmediğinde giriş antifonu okunur.

Kutsal Ayin’in Söz Ayini’nden önceki açılış bölümü: giriş, selam, Tövbe Bölümü, Kyrie, Gloria ve Toplama Duası. İmanlıları bir topluluk olarak bir araya getirir ve onları Allah’ın sözünü dinlemeye ve Efkaristiya’yı layıkıyla kutlamaya hazırlar.

Akla aykırı olmamakla birlikte insan aklının tam kavrayışını aşan, Allah’ın vahyettiği gerçek.

KKK 50, 774

Mesih’in doğumunda meleklerin ezgisiyle açılan ve Baba’yı ve Kuzu’yu öven eski “Yücelerde Allah’a yücelik” ilahisi. Kutsal Ayin’de Advent ve Büyük Perhiz dışındaki pazar günlerinde, büyük bayramlarda, bayramlarda ve törensel kutlamalarda söylenir ya da okunur (Luka 2:14).

İsa Mesih’in dünyanın kurtuluşu için çarmıha gerildiği, Kudüs surlarının dışındaki tepe.

KKK 616

İsa’nın insan doğasının, Dirilişi’nden kırk gün (altı hafta) sonra gökte ilahi görkeme girmesi.

KKK 659-667

Papa’nın, kardinallerin, piskoposların ve başrahiplerin görevlerinin işareti olarak bir zincir ya da kordonla göğüslerinde taşıdıkları haç. Bazı Doğu Kiliseleri’nde rahipler de göğüs haçı takar.

Bedeni ve ruhuyla göksel görkeme alındıktan sonra Rab tarafından Oğlu’nun krallığına katılarak her şeyin Kraliçesi olarak yüceltilen Kutsal Bakire Meryem’in bir unvanı. Kilise onun Kraliçeliğini 22 Ağustos’ta kutlar ve Paskalya döneminde Regina Caeli’yi söyler.

KKK 966

Mesih’in Allah’ın evini yönetmek üzere Petrus’a emanet ettiği yetki; bağlama ve çözme, günahları bağışlama, öğretisel yargılarda bulunma ve disiplin kararları verme yetkisini kapsar. Papa ve onunla birlik içindeki piskoposlar tarafından kullanılır (Matta 16:19).

KKK 553, 1444

Yalnızca din adamlarını etkileyen, rahiplik gücünün, yönetim gücünün ya da bir göreve bağlı hak ve işlevlerin bazı ya da bütün eylemlerini yasaklayan kanonik ceza (sansür). Öbür sansürler gibi suçlunun tövbesini amaçlar ve inadından vazgeçtiğinde kaldırılmalıdır.

Mesih’in, Bakire Meryem’in, bir meleğin ya da bir azizin yeryüzündeki kişilere doğaüstü biçimde görünmesi.

KKK 67

İster mal ister eş olsun, başkasına ait olanı düzensizce arzulamak; dokuzuncu ve onuncu buyruklar bunu yasaklar. Mala göz dikmek hırsızlığın, soygunun ve dolandırıcılığın köküdür; yürek yoksulluğu ve Allah’a güvenle yenilir (Mısır’dan Çıkış 20:17).

KKK 2514, 2534-2536

Allah’ın ahlak yasasını çiğnemekten oluşan, akla, gerçeğe ve doğru vicdana karşı bir suç.

KKK 1849-1869

Kilisede Tövbe Kutsal Sırrı için ayrılmış yer. Kilise hukuku, tövbe eden ile günah dinleyen rahip arasında sabit bir kafesi bulunan bir günah çıkarma hücresinin onu kullanmak isteyenler için her zaman hazır bulunmasını ister; birçok kilise yüz yüze günah çıkarmaya da imkân tanır.

KKK 1185

Bir rahibin, Günah Çıkarma Kutsal Sırrı’nda kendisine açıklanan hiçbir günahı asla açığa vurmama yönündeki mutlak ve bozulamaz yükümlülüğü.

KKK 1467

Günah itiraflarını dinleyen ve bunun için yetkisi olan, bağışlama veren rahip. Allah’ın bağışlamasının efendisi değil hizmetkârıdır ve kutsal sır mührüyle kesin olarak bağlıdır. Ayin geleneğinde “itirafçı” (confessor) aynı zamanda imana tanıklık eden ama şehit olmayan azizlerin unvanıdır.

KKK 1466-1467

Tövbe ve Barışma Kutsal Sırrı’nda kişinin günahlarını bir rahibe sözle açıklaması.

KKK 1455-1458

Mesih’in kendini günahlarımız için sunduğu ve bizi Allah’la barıştırdığı kefaret kurbanı. Kutsal Yazılar O’nu günahlarımızın bağışlanmasını sağlayan kurban diye adlandırır; kanı bağışlanma kapağına serpilen kanı tamamlar; bu kurbanı hazır kılan Kutsal Ayin gerçekten günahları örten bir kurbandır (1 Yuhanna 2:2).

KKK 433, 604, 1367

Günahların Mesih aracılığıyla Allah tarafından bağışlanması; dirilmiş Rab’bin Kilisesi’ne emanet ettiği ve İman Açıklaması’nın ikrar ettiği bir yetki. Vaftiz, günahların bağışlanmasının ilk ve başlıca kutsal sırrıdır; Vaftiz’den sonra ağır günah işleyenler Tövbe Kutsal Sırrı aracılığıyla Allah’la ve Kilise’yle barışır.

KKK 976-980

Bir tapınma yeri, Kutsal Topraklar ya da Havarilerin ve azizlerin mezarları gibi kutsal bir yere dinî amaçlarla yapılan yolculuk. Hac, göğe doğru yeryüzündeki yolculuğumuzu hatırlatır ve dua ve dönüş için özel fırsatlardır (KKK 1674, 2691). Türkiye’de Efes’teki Meryem Ana Evi ve Tarsus’taki Aziz Pavlus Kilisesi önemli hac yerleridir.

Kutsal Üçlü Birlik’i anarak kişinin kendi üzerine haç çizdiği dua ve hareket: “Baba, Oğul ve Kutsal Ruh’un adıyla.” Vaftiz’i ve haçta kazanılan kurtuluşu hatırlatır; Latin Katolikler genellikle önce sol omza, Doğulu Hristiyanlar önce sağ omza dokunur.

KKK 1235, 1668, 2157

Kutsal Ayin’in giriş alayı gibi bir ayin alayının başında tören haçını taşıyan ve onu sunağın yanına koyan, çoğu zaman sunak hizmetçisi olan görevli.

İmanlıların İsa’nın mahkûm edilişinden gömülüşüne kadar izlediği yolu, genellikle kilise duvarlarındaki resimler olan on dört istasyonda durarak O’nun Çilesi üzerine düşünerek izledikleri adanmışlık. Hacıların Kudüs’te O’nun adımlarını yeniden izleme uygulamasından gelişti ve özellikle Büyük Perhiz’de yapılır.

KKK 1674, 2669

Haç, kurtuluşun ve Hristiyan imanının işareti olan, Mesih’in ölüm aracıdır. Krusifiks, üzerinde çarmıha gerilmiş Mesih’in figürü (corpus) bulunan haçtır; Kutsal Ayin’de sunağın üzerinde ya da yakınında Mesih figürlü bir haç bulunmalıdır.

KKK 617, 1235

1095’ten Orta Çağ’ın sonlarına kadar, başlıca Kutsal Topraklar’ı geri almak ve hacıları ve Doğulu Hristiyanları korumak için papalık onayıyla düzenlenen askerî seferler. Birçok kişi içten bir iman ve tövbe içinde bu seferlere katıldı; ama Yahudilerin katledilmesi ve 1204’te Konstantinopolis’in yağmalanması gibi ağır kötülükler de işlendi; Kilise bunları üzüntüyle kabul etmiştir.

Sevgiyi zayıflatan ve Allah’ı gücendiren, ama ruhu kutsallaştırıcı lütuftan yoksun bırakmayan ya da ruhani ölüme yol açmayan daha küçük günah.

KKK 1862-1863

Bir ulusun meşru savunmada askerî güç kullanabileceği sıkı koşulları belirleyen ahlak öğretisi: saldırganın verdiği zarar kalıcı, ağır ve kesin olmalı; başka yollar etkisiz kalmış olmalı; ciddi bir başarı umudu bulunmalı ve silah kullanımı daha büyük kötülükler doğurmamalıdır.

KKK 2308-2309

Papa’nın, bir piskoposluk bölgesi piskoposuna bölgesini yönetmede yardım etmek üzere özel yetkilerle ve ardıllık hakkıyla atadığı piskopos. Genel viker olarak görev yapar ve makam boşaldığında kendiliğinden piskoposluk bölgesi piskoposu olur.

Şifa Kutsal Sırları’ndan biri; ağır hastalık, büyük bir ameliyat ya da yaşlılıkla karşı karşıya olan vaftizli bir Hristiyana rahip tarafından verilir. Ruhani teselli, esenlik, bedensel şifa ve günahların bağışlanmasını sağlar.

KKK 1499-1532

Piskoposun kutsadığı, Hastaların Meshedilmesi Kutsal Sırrı’nda kullanılan kutsal zeytinyağı.

KKK 1513

Kutsal Ruh’un esinlediği Kutsal Yazılar’ın, Allah’ın kurtuluşumuz için kaydedilmesini istediği gerçeği sağlam, sadık ve yanılgısız biçimde öğrettiği gerçeği.

KKK 107

İsa Mesih’in, O’nun başlıca tanıkları olmak üzere doğrudan seçtiği on iki adamdan biri; İncil’i duyurmak ve Kilise’nin temelini atmak için gönderildiler.

KKK 857-860

Roma Kilisesi’nin ilk vaftiz ayininden gelişen eski bir Hristiyan iman özeti.

KKK 194

Havarilerle, onların yetkisiyle, öğretileriyle ya da Kilise’nin koruduğu ardıllıklarıyla ilgili.

KKK 857

Kutsal Rahiplik’te ellerin üzerine konmasıyla Havarilerden Katolik piskoposlara aktarılan kesintisiz kutsal vaaz ve yetki çizgisi.

KKK 77, 861

Birinci yüzyılın sonu ile ikinci yüzyılın başında yaşamış, Havarileri ya da onların yakın öğrencilerini tanımış Hristiyan yazarlar; Romalı Aziz Klemens, Antakyalı Aziz İgnatius ve İzmirli Aziz Polikarp gibi. Yazıları, Didahe gibi eserlerle birlikte, ilk Kilise’nin imanının, ibadetinin ve düzeninin değerli tanıklarıdır.

Havarilerin Mesih’ten ve Kutsal Ruh’tan aldıkları ve vaazlarıyla, örnekleriyle ve kurumlarıyla aktardıkları İncil’in canlı aktarımı; onların ardılları olan piskoposlar bu geleneği korur. Kutsal Yazılar’la birlikte tek iman emanetini oluşturur ve yerel âdetlerden ve daha küçük geleneklerden ayrıdır.

KKK 76-78, 83

Papa’nın ya da Papa’dan yetki almış bir piskoposun veya rahibin verdiği özel kutsama; çoğu zaman ölüm saatinde tam bir endüljansla birlikte verilir.

Papa’nın belirli öğretisel, idari ya da pastoral konulara değinen resmî belgesi.

Papa’yı hem bir ülkenin hükümeti hem de oradaki Katolik Kilisesi nezdinde temsil eden, genellikle başpiskopos rütbesindeki diplomat. Vatikan ile yerel piskoposlar arasındaki bağları güçlendirir ve piskoposluk adaylarının seçilmesi sürecine yardım eder.

Vatikan’ın (Kutsal Makam’ın) belirli bir ülkedeki resmî diplomatik temsilciliği; büyükelçiliği.

Bir Papa’nın ya da piskoposun, belirli bir konu ya da Hristiyan yaşamının bir yönü üzerine cesaret ve açık yön veren pastoral mesajı.

Genellikle misyon bölgesinde bulunan, henüz piskoposluk bölgesi olarak kurulmamış ve Papa adına onu yöneten, çoğu zaman piskopos değil rahip olan bir havarisel prefekte emanet edilmiş Allah halkının bir kesimi. Genellikle bir vikaryaya ya da piskoposluk bölgesine doğru atılan ilk adımdır.

Genellikle misyon bölgesinde bulunan, henüz piskoposluk bölgesi olarak kurulmamış ve Papa adına onu yöneten, genellikle unvanlı piskopos olan bir havarisel vikere emanet edilmiş Allah halkının bir kesimi. Yerel Kilise olgunlaştıkça birçok vikarya sonradan piskoposluk bölgesi olur. Türkiye’deki Anadolu ve İstanbul Havarisel Vikaryaları bunun örnekleridir.

Adanmış yaşam kurumlarının yanında yer alan, üyeleri dinî yemin etmeden topluluklarının havarisel amacını izleyen ve tüzüklerine göre ortak bir kardeşlik yaşamı süren topluluklar; bazıları İncil öğütlerini başka bağlarla da benimser. Oratoryenler ve Sevgi Kızları bunlara örnektir.

KKK 930

Papa adına belirli bir kiliseyi yönetmek üzere Vatikan tarafından atanan, genellikle piskopos olan bir prelat; bu görev ya geçicidir (piskoposluk bölgesi boşken ya da piskoposu görevini yapamıyorken) ya da kalıcıdır; ikinci durumda yönetilen bölge henüz piskoposluk bölgesi olarak kurulmamış, havarisel yönetim denen bir bölgedir.

İlk kutsallık ve doğruluk içinde yaratılan, Âdem’in eşi ve “bütün yaşayanların annesi” olan ilk kadın. Allah’a itaatsizlik etmesine rağmen zafer kazanacak bir soy vaadini aldı; Kilise Babaları, itaatiyle Havva’nın itaatsizliğini çözen Meryem’i “Yeni Havva” diye adlandırır (Yaratılış 3:20).

KKK 375, 489, 494

Sonsuz güce, bilgeliğe ve yetkiye sahip olmak; yalnızca Allah’a ait olan temel bir nitelik.

KKK 268-274

Allah’ın, öbür şeyler arasında bir şey olarak değil, her şeyi varlıkta tutan ve yaratıklarının en derin varlığında bulunan Yaratan olarak her yerde bulunması niteliği; Allah bütün işlerinden sonsuzca büyük kalır (Mezmur 139:7-10, Elçilerin İşleri 17:28).

KKK 300

Kutsal Kitap metinlerinin, felsefi yazıların ve Kilise öğretilerinin yorumlanmasının kuramı ve yöntemi.

KKK 109-119

Allah’ın halkına karşı kalıcı antlaşma sevgisini, merhametini, sevgi dolu iyiliğini ve sarsılmaz sadakatini anlatan İbranice kavram.

KKK 210, 211

Tanımlanmış Katolik öğretisinden ve ortodoksiden sapan öğretiler ya da görüşler.

KKK 2089

Başkasının malını, sahibinin makul isteğine karşı almak ya da haksız yere elde tutmak; yedinci buyruk “Çalmayacaksın” diyerek bunu yasaklar. Açık ve acil bir zorunluluk durumunda başkasının mallarını kullanmak temel ihtiyaçları karşılamanın tek yoluysa hırsızlık söz konusu değildir; çalan kişi tazminle yükümlüdür (Mısır’dan Çıkış 20:15).

KKK 2408-2409, 2412

Yaratıklara gösterilen saygıyı, yalnızca Allah’a yaraşan tapınmadan (latria) ayırt eden ilahiyat terimleri. Dulia azizlere ve meleklere gösterilen hürmettir; hiperdulia Kutsal Bakire Meryem’e gösterilen özel hürmettir.

KKK 957, 971

İlahi ve insani doğanın İsa Mesih’in tek ilahi Kişisi’nde birleşmesini anlatan ilahiyat terimi.

KKK 464-469

“Kişi” ya da “varlık” anlamına gelen Grekçe kelime. Kilise onu Baba’yı, Oğul’u ve Kutsal Ruh’u gerçek ayrılıkları içinde belirtmek için kullanır ve Mesih’te iki doğada tek bir hipostaz, Söz’ün ilahi Kişisi bulunduğunu öğretir.

KKK 252, 468

Mesih’in kurduğu, Papa’dan ve onunla birlik içindeki piskoposlardan oluşan, öğretme, kutsallaştırma ve yönetme yetkisini kullanan Kilise’nin kutsal yönetimi.

KKK 874-896

Kilise’deki her hizmetin kaynağı olan Mesih adına Allah’a ve O’nun halkına sunulan hizmet. Kutsal Rahiplik’le verilen piskoposların, rahiplerin ve diyakozların hizmetini ve meslekten olmayan imanlıların yürüttüğü okuyuculuk ve akolitlik gibi atanmış ve öbür hizmetleri kapsar.

KKK 874-876, 903, 1143

“Kurtar!” ya da “Kurtuluş ver!” anlamına gelen İbranice yakarış; halk İsa’yı Kudüs’e girişinde bu sözle karşıladı. Kilise bunu Kutsal Ayin’in Sanctus’unda sürdürür (Matta 21:9).

KKK 559

Vaftiz aracılığıyla Mesih’e katılmış İsa Mesih öğrencisi ve izleyicisi.

KKK 1241, 1289

Kişiyi Katolik Kilisesi’ne tam olarak sokan üç temel kutsal sır (Vaftiz, Konfirmasyon ve Kutsal Efkaristiya).

KKK 1212, 1275, 1285

İnsan olmuş, dünyanın kurtuluşu için ölmüş ve dirilmiş, Allah’ın ezelî Oğlu İsa Mesih’e ve tek Allah’a, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh’a iman edenlerin dini. Bir “kitap dini” değil, insan olmuş ve yaşayan Söz’ün dinidir.

KKK 108

İsa’nın adının Grekçe (ΙΗΣΟΥΣ) ilk üç harfinden türetilen, O’nun adını gösteren geleneksel kutsal monogram.

Çarmıhta Mesih’in başının üstüne konan Iesus Nazarenus, Rex Iudaeorum (“Nasıralı İsa, Yahudilerin Kralı”) yazısının Latince kısaltması.

Bazı ırkları ötekilerden üstün tutan ya da kişilere ırkları, renkleri veya etnik kökenleri nedeniyle ayrımcılık yapan her inanç, tutum ya da uygulama. Allah’ın suretinde yaratılmış her insanın eşit onuruna karşı bir günahtır ve Allah’ın tasarısıyla bağdaşmaz.

KKK 1934-1935

Yalnızca her şeyin Yaratanı ve Rabbi olarak Allah’a sunulan tapınma ve en yüce saygı.

KKK 2096

Allah’ın, toprak ve sayısız soy vaadiyle antlaşma yaptığı Eski Ahit atası. İbrahim, İsrail’in ve bütün Hristiyanların iman babasıdır; bütün ulusların kendisinde kutsandığı Mesih’in yolunu hazırladı.

KKK 59, 72, 145, 2570

Allah’ın yaratılışı içindeki varlığı. Bütün işlerinden sonsuzca büyük (aşkın) olsa da Allah, Yaratan ve ilk neden olarak her yaratığın en derin varlığında bulunur ve onu varlıkta tutar.

KKK 300

İnsan cinselliğini akla ve Allah’ın tasarısına uygun kılan, kişiyi yaşam durumuna göre yürekte, zihinde ve bedende temizliğe yönelten ahlaki erdem.

KKK 2337-2350

Yalan sözler ya da asılsız iddialar yayarak başka bir kişinin itibarına zarar verme günahı.

KKK 2477, 2479

Kutsal Komünyon’un hem ekmek hem şarap görünümü altında alınması. Mesih her görünümün altında bütünüyle bulunduğu için yalnızca ekmek biçiminde Komünyon eksiksizdir ve Latin Kilisesi’nde en yaygın biçimdir; ama Efkaristiya sofrasının işareti iki biçimde daha doludur; Doğu Kiliseleri genellikle iki biçimde verir.

KKK 1390

Özellikle Doğu geleneğinde, Mesih’i, Allah’ın Annesi’ni, melekleri ya da azizleri gösteren kutsal resim. Enkarnasyon sayesinde mümkün olan ikonlar İncil’i resimlerle duyurur; onlara gösterilen saygı resmedilen kişiye geçer.

KKK 1159-1161, 2131

Kutsal resimlerin reddedilmesi ve yok edilmesi; özellikle Bizans İmparatorluğu’nda sekizinci ve dokuzuncu yüzyıllardaki hareket. İkinci İznik Konsili (787) ikonlara saygıyı Enkarnasyon temelinde savundu.

KKK 2131

Vaftiz’de ruha aşılanan üç doğaüstü erdem: İman, Umut ve Sevgi.

KKK 1812-1829

Kilise’nin, belirli kanonik saatlerde okunan mezmurlardan, Kutsal Yazılar okumalarından ve ilahilerden oluşan resmî günlük duası.

KKK 1174-1178

Ayinde ya da kişisel adanmışlıkta söylenen, Allah’a övgü ezgisi. Kutsal ezgi törensel ayinin ayrılmaz bir parçasıdır; ilahilerin Saatlerin Ayini’nde belirli bir yeri vardır.

KKK 1156-1158

Allah’ın sevgi dolu iyiliği, sonsuz şefkati ve günahkârları bağışlamaya, insan sefaletini iyileştirmeye istekli oluşu; özellikle İlahi Merhamet Pazarı’nda kutlanır.

KKK 210-211, 1849

Allah’ın sonsuz doğasına ait temel nitelik ya da yetkinlik; sonsuz varoluş, her şeye gücü yetme, her şeyi bilme ve değişmezlik gibi.

KKK 212-213, 268

Allah’ın bütün yaratılışı son yetkinliğine doğru yönelttiği sevgi dolu rehberliği, bakımı ve yönetimi.

KKK 302-305

Allah’ın, insanın anlayışına uygun insan dilini, kavramlarını ve tarihsel bağlamlarını kullanarak kendini insanlığa açmasındaki alçakgönüllülüğü ve eğitici yolu.

KKK 101

Allah’ın kendini insanlığa gönüllü olarak açması; tarih boyunca ilahi doğasını ve kurtarış tasarısını açığa vurması ve bunun İsa Mesih’te doruğa ulaşması.

KKK 50-67

İlahiyat çalışmasına ayrılmış büyük seminer ya da yetiştirme evi veya orada geçirilen rahiplik yetişmesi aşaması; genellikle felsefe öğreniminden sonra ve rahipliğe takdisten önce dört yıl sürer. Terim dinî kurum üyelerinin ilahiyat öğrenimlerini tamamladıkları evler için de kullanılır.

Allah’ın ve ilahi vahyin düzenli incelenmesi (“anlamaya çalışan iman”).

KKK 73, 158

Aziz Margarita Maria Alacoque aracılığıyla bildirilen vaatlere göre, İsa’nın Kutsal Yüreği onuruna, özellikle art arda dokuz ay boyunca, her ayın ilk cumasında onarım niyetiyle Kutsal Ayin’e katılma ve Kutsal Komünyon alma adanmışlığı.

Âdem ile Havva’nın İlk Günah’tan önce sahip olduğu ilk uyum, lütuf ve masumiyet hâli.

KKK 374-379

Âdem ile Havva’nın bütün soyunun miras aldığı, insanlığı ilk kutsallıktan yoksun bırakan ve Vaftiz’le temizlenen insan doğasının düşmüş hâli.

KKK 396-409

Vaftizli bir kişinin Kutsal Efkaristiya’yı ilk kez alması. Latin Kilisesi’nde çocuklar onu akıl yaşına ulaştıktan ve ilk günah itirafı dahil uygun bir hazırlıktan sonra alır; Doğu Kiliseleri’nde bebekler Komünyon’u Vaftiz’de Mesh Sırrı’yla birlikte alır.

KKK 1244

Allah’a ve O’nun Kilise aracılığıyla vahyettiği her şeye inandığımız ve güvendiğimiz ilahi erdem.

KKK 153-165, 1814-1816

İznik İman Açıklaması ya da Havarilerin İman Açıklaması gibi temel Hristiyan inançlarının resmî ve düzenli ifadesi.

KKK 185-197

Mesih’in korunması ve duyurulması için Kilise’ye emanet ettiği, hem Kutsal Yazılar’da hem de Kutsal Gelenek’te bulunan ilahi gerçek ve vahiy.

KKK 84, 175

Hristiyan inançlarının (İman Açıklaması gibi) açıkça duyurulması ya da okunması.

KKK 185-197

İmanını, özellikle de artık Kutsal Ayin’e katılmayarak ya da kutsal sırları almayarak uygulamayı bırakmış vaftizli Katolik. İlk Kilise’de lapsi, zulüm altında imanı inkâr etmiş Hristiyanlardı.

Kilise’nin tanımladığı ilahi vahyin bütün gerçekleri arasındaki iç uyum ve tutarlılık.

KKK 114

Günahkârların yasanın işleriyle değil, Mesih’e imanla alınan Allah’ın lütfuyla aklandığı öğretisi. Katolik öğretisine göre iman, Vaftiz’de verilen ve iç yenilenme getiren aklanmanın başlangıcı ve köküdür; bu, sevgiyle etkin olan imandır (Romalılar 3:28).

KKK 1987, 1991-1992

Kutsal Ayin’de İman Açıklaması’ndan sonra sunulan, Kilise, yöneticiler, hastalar, yerel ihtiyaçlar ve ölüler için Allah’ın bereketini dileyen dualar.

KKK 1349

Bütün vaftizlilerin aldığı, yaşamlarını, dualarını ve çalışmalarını ruhani kurbanlar olarak sundukları Mesih’in rahipliğine katılım. Ona hizmet eden görevli rahiplikten yalnızca derece bakımından değil, öz bakımından farklıdır (1 Petrus 2:5, 9).

KKK 901, 1268, 1546-1547

Vahyedilmiş gerçeği önemsememe ya da ona bilerek onay vermeyi reddetme; Birinci Buyruk’un yasakladığı, imana karşı bir günah.

KKK 2089

“Allah bizimle” anlamına gelen İbranice ad; Yeşaya tarafından önceden bildirilmiş ve Matta İncili’nde İsa Mesih’e uygulanmıştır (Matta 1:23).

KKK 712

“Basılsın” anlamına gelen Latince söz; bir piskoposun bir Katolik kitabın ya da metnin yayımlanması için verdiği resmî kilise iznini gösterir.

Büyük Perhiz’in 3., 4. ve 5. pazarlarında Kutsal Ayin sırasında Seçilmişler için kutlanan üç törensel şeytan çıkarma ve ruhani şifa ayini.

Dirilişten sonra yüceltilmiş bedenin geleneksel dört niteliğinden biri; bedenin fiziksel engelleri aşmasını sağlar (Mesih’in kilitli kapılardan geçmesi gibi).

KKK 645, 999

İsa Mesih’te kurtuluşun “Müjdesi”; özellikle dört kanonik İncil’i (Matta, Markos, Luka, Yuhanna) anlatır.

KKK 124-127

Kutsal Ayin sırasında diyakozun ya da rahibin okuduğu İncil bölümlerini içeren ayin kitabı.

İsa’nın ruhani yetkinlik için tavsiye ettiği, adanmış yaşamdaki kişilerin benimsediği Yoksulluk, İffet ve İtaat yeminleri.

KKK 914-933

İncil mesajını duyuran kişi; özellikle İncillerin dört insan yazarına (Matta, Markos, Luka ve Yuhanna) verilen ad.

KKK 125

Takdis edilmiş bir rahibi ya da diyakozu belirli bir piskoposun ya da tarikat üstünün yetki alanına ve hizmetine bağlayan resmî kanonik durum.

Allah’ın yaratığı olarak insan kişisinin onurundan kaynaklanan, yaşam hakkıyla başlayan haklar. Toplumdan öncedir, toplum onları tanımalıdır; her yetkinin ahlaki meşruiyetinin temelidir.

KKK 1930, 2237

Her insanın, Allah’ın suretinde ve benzerliğinde yaratılmış olmasına dayanan ve ilahi mutluluk çağrısında tamamlanan doğuştan değeri. Her kişi “bir şey” değil “biri”dir ve asla salt bir araç olarak görülmemelidir.

KKK 357, 1700, 1929

Şeytan tarafından ayartılan Âdem ile Havva’nın Allah’ın buyruğuna itaatsizlik ettiği ve kendileri ve bütün insanlık için aldıkları ilk kutsallığı ve doğruluğu yitirdiği ilk günah. Yaratılış anlatısı mecazlı bir dil kullanır, ama insanlık tarihinin başında yaşanmış gerçek bir olayı onaylar (Yaratılış 3:1-24).

KKK 390, 397-400

İsa’nın kendisi için en sık kullandığı unvan; Daniel’in göklerin bulutlarıyla gelen “insanoğluna benzeyen” biriyle ilgili görümünü hatırlatır. O’nun aşkın kökenini ve gelecekteki görkemini, acı çekme, canını birçokları için fidye olarak verme ve dirilme göreviyle birleştirir (Daniel 7:13-14, Markos 10:45).

KKK 440

Latince “başlar”. Bir metnin, genellikle adını verdiği ilk sözleri; papalık belgeleri (örneğin Lumen Gentium), dualar (Gloria) ve ilahiler bu yolla adlandırılır.

Kişinin kendi yaşamına kasten son vermesi; kişinin kendine karşı haklı sevgisine, komşu sevgisine ve yaşamın egemen Efendisi olan yaşayan Allah’ın sevgisine ağır biçimde aykırıdır. Ağır psikolojik rahatsızlık ya da korku sorumluluğu azaltabilir; Kilise kendi canına kıyanlar için dua eder ve onların kurtuluşundan umut kesmez.

KKK 2280-2283

Bir günden birkaç haftaya kadar süren, olağan etkinliklerden çekilerek duaya, sessizliğe, düşünmeye ve ruhani yenilenmeye ayrılan, çoğu zaman bir rehberin konuşmaları ya da yönlendirmesiyle geçen dönem. Loyolalı Aziz İgnatius’un Ruhani Egzersizleri, dua etmek için ıssız yerlere çekilen Mesih’in örneğini izleyen klasik bir modeldir (Markos 1:35).

Vaftiz edilmiş bir kişinin Hristiyan imanını bütünüyle reddetmesi ve inkâr etmesi.

KKK 2089

Allah’ın Oğlu, beden almış Söz, Kutsal Üçlü Birlik’in ikinci Kişisi ve Çilesi, Ölümü ve Dirilişi insanlığı günahtan kurtaran dünyanın Kurtarıcısı.

KKK 430-455

İsa Mesih’in insanlığa duyduğu ilahi ve insani sevginin simgesi olarak O’nun bedensel yüreğine odaklanan adanmışlık.

KKK 478

Allah’ın ata Yakup’a ve ondan gelen, Allah tarafından seçilen ve O’na Sina antlaşmasıyla bağlanan halka verdiği ad. İsrail, Mesih’in gelişini ve bütün ulusların Kilise’de toplanmasını hazırlamaya çağrıldı (Yaratılış 32:28).

KKK 60, 62-64

Kilise’nin resmî öğretisinden değil, halk adanmışlığından gelen, kişinin çoğu zaman belirli bir azizle bağlantılı olarak, duasına yanıt olarak Allah’ın verdiğine inandığı işaret ya da esin için kullanılan terim. Bu tür işaretler şükranla karşılanabilir, ama Kilise ayırt etmeye çağırır ve işaret talep etmeye ya da onlara batıl inançla yaklaşmaya karşı uyarır.

Mesih’in soyunu Kral Davut’un babası İşay’dan izleyen, kurtuluş tarihinin kişilerine ve olaylarına ait simgelerin gün gün eklendiği Advent adanmışlığı ve resmi. Adını Yeşaya’nın İşay’ın kütüğünden çıkacak bir filiz peygamberliğinden alır (Yeşaya 11:1).

Kişiyi iradesini meşru yetkiye ve son olarak Allah’ın yönergelerine teslim etmeye yönelten ahlaki erdem ve İncil öğüdü.

KKK 144, 915

Koyunları için canını veren ve onları adlarıyla tanıyan Mesih’in bir unvanı. Piskoposlar ve rahipler hizmetlerini, özellikle Tövbe Kutsal Sırrı’nda günahkârları arayarak, İyi Çoban’ı örnek alarak yürütmelidir (Yuhanna 10:11).

KKK 754, 896, 1465

Merhamet işleri, dua ve görevlere sadakat gibi Allah’ın isteğini yerine getiren, lütuf ve sevgi içinde yapılan eylemler. Hiç kimse özgür bir armağan olan ilk aklanma lütfunu hak edemez; ama yaşayan iman, lütufla sonsuz yaşamı hak eden işlerde meyve verir (Efesliler 2:8-10, Yakup 2:17).

KKK 1815, 2008-2010

İznik (MS 325) ve İstanbul (MS 381) Konsillerinde formüle edilen, pazar günleri ve büyük bayramlarda Kutsal Ayin’de okunan törensel iman ikrarı.

KKK 195

Genellikle yirmi beş yılda bir Papa tarafından ilan edilen, imanlıların hac yolculuğuna, dönüşe ve barışmaya çağrıldığı ve Jübile endüljansı kazanabildiği özel bir lütuf yılı. Kökü Eski Ahit’teki jübile yılına dayanır (Levililer 25:10).

Hristiyanlığa girişte, başka bir Hristiyan mezhebinde geçerli olarak vaftiz edilmiş (ya da iman eğitimi almamış bir Katolik olan) ve iman ikrarı, Konfirmasyon ve Kutsal Efkaristiya aracılığıyla Katolik Kilisesi’yle tam birliğe kabul edilmeye hazırlanan kişi.

Hristiyan imanı uğruna şehit olan vaftiz edilmemiş bir kişinin aldığı Vaftiz lütfu.

KKK 1258

Piskoposluk bölgesinin resmî arşivlerini, kayıtlarını ve kutsal sır defterlerini toplamaktan, korumaktan ve tutmaktan sorumlu, piskoposluk belgelerinde resmî noter olarak görev yapan kuriya görevlisi.

Kural, ölçü ya da resmî liste. Kutsal Kitap’ın esinlenmiş kitaplarının resmî derlemesini (Kutsal Yazılar’ın Kanonu), Kilise hukukunun bütününü ya da Kutsal Ayin’in başlıca Efkaristiya duasını anlatır.

KKK 120

Kilise hukukunda, bir yasanın ya da buyruğun, kötü niyet ya da kusurlu ihmal nedeniyle kişiye ağır biçimde yüklenebilen ve kanonik bir cezaya bağlanmış dışa dönük ihlali; kürtaj yaptırmak gibi. Cezalar suçlunun tövbesini, adaletin yeniden kurulmasını ve skandalın onarılmasını amaçlar.

Kutsal Yazılar’da Mezmurlar kitabı dışında bulunan övgü ezgisi; Musa’nın Ezgisi, Daniel’in Ezgisi ya da Magnificat gibi. Saatlerin Ayini’nde Benedictus Sabah Duası’nda, Magnificat Akşam Duası’nda ve Nunc Dimittis Gece Duası’nda söylenir.

KKK 1196, 2619

Ayin sırasında topluluğa Kutsal Yazılar’ı, ilahileri ve karşılıkları ezgiyle söyletmekte önderlik eden, meslekten olmayan ya da rahiplik almış görevli.

Bir manastırın, dışarıdan gelenlerin yalnızca yasanın izin verdiği ölçüde girebildiği ve üyelerin yalnızca meşru nedenlerle çıkabildiği, üyelere ayrılmış bölümü. Tefekkür hayatı yaşayan rahibeler, Allah’a tam adanmışlıklarının işareti olarak daha sıkı bir papalık kapalı alanına uyar.

Kutsal Ayin’in son bölümü; varsa kısa duyuruları, rahibin selamını ve kutsamasını, diyakozun ya da rahibin topluluğu uğurlamasını ve sunağın öpülmesini kapsar. Uğurlama, imanlıları günlük yaşamlarında Allah’ı överek ve kutsayarak iyi işler yapmaya gönderir.

KKK 1332

Efkaristiya Duası’nı bitiren törensel övgü ilahisi (“O’nun aracılığıyla, O’nunla ve O’nda…”); rahip Mesih’in Bedeni’ni ve Kanı’nı yükseltirken söyler ya da okur, topluluk da Büyük Amin’le karşılık verir. Terim “Çünkü egemenlik, güç ve yücelik sonsuzlara dek senindir” yakarışının da adıdır.

KKK 2855

Papa tarafından Kardinaller Heyeti’nde görev yapmak üzere atanan, Vatikan’a danışmanlık eden ve Konklav’da yeni Papa’yı seçen yüksek rütbeli prelat.

Roma Piskoposu olarak Papa adına, yardımcı piskoposların desteğiyle Roma Piskoposluk Bölgesi’nin olağan pastoral yönetimini yürüten kardinal. Vatikan Şehri’nin, Kardinal Vikar’dan ayrı, kendi genel vikeri vardır.

Kilise’nin bütün kardinallerinin oluşturduğu kurul; Papa’ya konsistuvarlarda topluca, görevlerinde de tek tek yardım ederler. Seksen yaşın altındakiler Konklav’da Papa’yı seçer; heyete dekanı başkanlık eder ve heyet üç sınıftan oluşur: piskoposlar, rahipler ve diyakozlar.

Kutsal Ruh’un bir kişiye ya da topluluğa verdiği, doğrudan ya da dolaylı olarak Kilise’ye ve insanlığa yarar sağlayan özel armağan ya da lütuf.

KKK 799-801, 951

Katolik Kilisesi’nde 1967’de başlayan, Kutsal Ruh’ta kişisel yenilenmeyi, O’nun karizmalarına açıklığı, övgüyü ve grup içinde duayı vurgulayan hareket. Vatikan, CHARIS adlı kurum aracılığıyla onun birliğini ve hizmetini destekler.

Büyük Perhiz’den önceki eğlence günleri; Kül Çarşambası’ndan önceki gün olan ve Mardi Gras (“Yağlı Salı”) denen salı günü doruğa ulaşır. Büyük Perhiz orucundan önce yağlı yiyecekleri tüketme âdetine dayanır; ayinsel bir uygulama değil, halk geleneğidir.

Protestan Reformu’na yanıt olarak on altıncı ve on yedinci yüzyıllarda Katolik Kilisesi’nin yenilenmesi; Katolik Reformu diye de anılır. Trento Konsili’ni, seminerlerin kuruluşunu, Roma Katekizmi’ni, Cizvitler gibi yeni tarikatları ve Karlo Borromeo ile Avilalı Teresa gibi azizleri kapsar.

Zaten vaftiz edilmiş kabul adayları için araştırma döneminden katekümenat aşamasına geçişi belirleyen ayin.

Kutsal Ayin’de ilk okumadan sonra söylenen ya da okunan, halkın bir mezmur okuyucusunun ya da kantorun dile getirdiği ayetlere nakaratla karşılık verdiği mezmur ya da Kutsal Kitap ezgisi. Söz Ayini’nin ayrılmaz bir parçasıdır ve topluluğun az önce duyduğu Allah’ın Sözü üzerinde düşünmesine yardım eder.

Başta eski Roma surlarının dışında olmak üzere, ilk Hristiyanların ölülerini gömdükleri ve şehitleri, özellikle ölüm yıldönümlerinde onurlandırdıkları yeraltı mezar galerileri. Yazıtları ve resimleri, Hristiyan imanının ve sanatının en eski tanıkları arasındadır.

Piskoposun katedralindeki resmî kürsüsü; piskoposluk bölgesindeki pastoral yetkisini ve öğretme görevini simgeler.

KKK 1558

Bir piskoposluk bölgesinin, piskoposun resmî katedrasının bulunduğu baş kilisesi.

İmanlıları Hristiyan yaşamının doluluğuna sokmayı ve onları İsa Mesih’in öğrencileri yapmayı amaçlayan düzenli din eğitimi ve ruhani yetiştirme (Grekçe “öğretme” kelimesinden).

KKK 4-10

Din öğretiminin ve eğitiminin yöntemleri, kuramları ve uygulamasıyla ilgili.

KKK 4-6

Kilise adına imanı öğreten, çocukları, gençleri ve yetişkinleri kutsal sırlara hazırlayan ve Hristiyan yaşamındaki gelişimlerine eşlik eden, çoğu zaman meslekten olmayan imanlı. Papa Françesko 2021’de evrensel Kilise için meslekten olmayanların katekist hizmetini kurdu.

Halkın kullanımı ve iman eğitimi için hazırlanmış, iman, ahlak, kutsal sırlar ve dua konusundaki Katolik öğretisinin özeti ya da kapsamlı derlemesi.

KKK 11-12

Yetişkinlerin Hristiyanlığa Giriş Düzeni’nin ikinci ve uzun dönemi; Allah’ın Sözü, ibadet, topluluk yaşamı ve havarisel hizmet aracılığıyla yoğun bir yetişmeyi kapsar.

KKK 1230, 1247

Hristiyanlığa girişin ilk dönemi (Araştırma Dönemi); ilk müjdeleme, iman paylaşımı ve karşılamayla belirlenir.

Yetişkinlerin Hristiyanlığa Giriş Düzeni’nde Hristiyan yetişmesinin dört temel alanı: Söz (iman eğitimi), İbadet (ayin/dua), Topluluk (kardeşlik) ve Hizmet (havarisel çalışma).

Vaftiz edilmemiş kişiler için katekümenat öncesi dönemden (araştırma) resmî katekümenata geçişi belirleyen ayin.

Grekçe “evrensel” ya da “kapsayıcı” anlamına gelen katholikos kelimesinden. İznik İman Açıklaması’ndaki Kilise’nin dört niteliğinden biri; en geç 2. yüzyılın başından beri (Antakyalı Aziz İgnatius) Mesih’in kurduğu evrensel Kilise’yi belirtmek için kullanılır.

KKK 830-835

Meslekten olmayan Katoliklerin piskoposlarının rehberliği ve önderliği altında etkin katılımı ve havarisel çalışması.

Mesih’in kurduğu tek Kilise; Petrus’un ardılı ve onunla birlik içindeki piskoposlar tarafından yönetilen Kilise’de varlığını sürdürür. Mesih onda tam olarak bulunduğu ve bütün halklara gönderildiği için “katolik”, yani evrenseldir; Latin Kilisesi’ni ve Doğu Katolik Kiliseleri’ni kapsar.

KKK 816, 830-831

Papa II. Yuhanna Pavlus’un 1992’de, iman ve ahlak için yetkili bir başvuru kaynağı olarak yayımladığı Katolik öğretisinin resmî derlemesi.

Yeni Ahit’teki Yakup’un, 1. ve 2. Petrus’un, 1., 2. ve 3. Yuhanna’nın ve Yahuda’nın yedi mektubu. Çoğu tek bir yerel topluluğa ya da kişiye değil, genel olarak Kilise’ye yazıldığı için “katolik”, yani evrensel diye anılır.

Ahlak ilahiyatında, genel ahlak ilkelerini somut durumlara uygulayarak belirli vicdan sorunlarını çözme yöntemi. Doğru kullanıldığında günah çıkaran rahiplerin ve imanlıların sağduyulu yargılar oluşturmasına yardım eder; erdemleri ve kutsallık çağrısını gözden kaybettiğinde ise aşırı kuralcı ya da gevşek olabilir.

Rahibin ya da piskoposun Kutsal Ayin’i kutlarken albanın ve stolün üzerine giydiği, rengi ayin dönemine ya da bayrama göre değişen kolsuz dış giysi.

İsa Mesih’in kurbansal ölümü ve dirilişiyle gerçekleşen, Allah ile insanlık arasındaki barışma.

KKK 613-618

Kurban ya da tövbe aracılığıyla günahın ve suçun karşılığını ödeme ya da onu onarma eylemi.

KKK 1459, 1492

Allah’ın, başka hiçbir nedene ya da yaratıcıya bağlı olmadan kendinde ve kendiliğinden var olması niteliği.

KKK 213

Filipililer 2:7’de anlatılan, Allah’ın ezelî Oğlu’nun insan doğasını üstlenmek ve Haç’ta ölmek için kendini alçalttığı Mesih’in “kendini boşaltması”.

KKK 461, 705

İncil’in temel, çekirdek duyurusu: “İsa Mesih seni seviyor; seni kurtarmak için canını verdi; ve şimdi seni aydınlatmak, güçlendirmek ve özgür kılmak için her gün yanında yaşıyor”.

KKK 425

Bir manastır topluluğunda yemin etmiş, bir kurala göre sebat, dua ve çalışma içinde yaşayan ve her şeyden önce Allah’ı övmeye ve O’nun halkı için aracılık etmeye adanmış erkek. Doğu Kiliseleri’nde keşişlik geleneği Kilise’nin ruhani yaşamında merkezî bir yere sahiptir.

KKK 2687

İlk yüzyıllarda Doğu’da doğan, keşişlerin ya da rahibelerin dua, çalışma, çilecilik ve Aziz Benedictus’un ya da Aziz Basileios’un kuralı gibi bir kurala göre ortak yaşam aracılığıyla Allah’ı aramak için dünyadan çekildikleri adanmış yaşam biçimi.

KKK 925-926, 2687

Mesih’in bedeninin mezarda kaldığı süreyi anarak, sergilenen En Kutsal Sır’ın önünde yaklaşık kırk saat süren kesintisiz dua dönemi. On altıncı yüzyılda Aziz Filippo Neri ve başkaları tarafından yayıldı; cemaatlerde çoğu zaman her yıl yapılır.

Yüreği Allah’a yükseltmek için gün boyunca içten ya da yüksek sesle söylenen kısa, ateşli dua.

KKK 2688

Bir ana günah: başkasının iyiliklerini görünce duyulan üzüntü ve onları haksız yollarla bile olsa kendine edinmeye yönelik ölçüsüz arzu. Komşuya ağır bir kötülük dilediğinde ölümcül günahtır; iyi niyet, alçakgönüllülük ve kardeşin ilerlemesine sevinmekle yenilir.

KKK 1866, 2538-2540

Allah’a bağımlılığı reddeden, kendini aşırı beğenme ya da yüceltme; bütün ana günahların kökü.

KKK 1866

Dünyanın her yerindeki imanlıların evrensel topluluğu; yerel topluluklar (piskoposluk bölgeleri/cemaatler) ve toplu ibadete ayrılmış yapı.

KKK 751-752

İlk birkaç yüzyılın, öğretileri Kutsal Gelenek’e tanıklık eden Hristiyan yazarları, öğretmenleri ve piskoposları (örneğin Aziz İgnatius, Şehit Aziz Justinus, Aziz Atanasius, Aziz Augustinus).

KKK 688, 1094

Olağanüstü ilahiyat kavrayışı, yaşam kutsallığı ve Kilise öğretisine önemli katkıları nedeniyle Papa tarafından bu unvanla tanınan aziz.

Başında bir metropolit başpiskoposun bulunduğu, onun başpiskoposluğuna bağlı (süfragan) piskoposluk bölgelerinin katıldığı komşu piskoposluk bölgeleri grubu. Bir eyaletin piskoposları eyalet konsillerinde toplanabilir (KKK 887). Türkiye’de İzmir Başpiskoposluğu bir Latin metropolitliğidir.

Çoğu zaman bir kurucunun karizmasından doğan, meslekten olmayanları, din adamlarını ve adanmış kişileri kapsayan, dua, yetişme ve misyon aracılığıyla İncil’i yaşamanın belirli bir yolunu besleyen kilise hareketleri ve yeni topluluklar. Kilise onları çoğu zaman imanlı dernekleri olarak tanır; piskoposların ve Vatikan’ın ayırt etmesine tabi kalırlar.

Katolik Kilisesi’nin görünür topluluğunda iyi düzeni ve disiplini sağlayan kilise yasaları ve kurallarının bütünü.

Latin Kilisesi’nin evrensel yasa kitabı. İlk Kod 1917’de Papa XV. Benedictus tarafından yayımlandı; yerini 1983’te Papa Aziz II. Yuhanna Pavlus’un yayımladığı Kod aldı. Doğu Katolik Kiliseleri, Doğu Kiliseleri Kanonlar Kodu’na (1990) uyar.

Kanon hukukuna göre davaları, özellikle evliliğin geçersizliğinin bildirilmesi başvurularını karara bağlayan Kilise mahkemesi. Her piskoposluk bölgesinde yargı vikerinin yönettiği bir ilk derece mahkemesi vardır; itirazlar daha yüksek bir mahkemeye gider; Roma Rotası ve Havarisel Signatura Vatikan’ın mahkemeleridir.

Kilisenin nefinde imanlıların oturduğu ve diz çöktüğü, genellikle arkalıklı ve çoğu zaman diz dayanaklı sabit oturak.

İmanlılara dua ve ahlaki çabanın vazgeçilmez asgarisini güvenceye alan Kilise’nin olumlu yasaları; pazar günleri ve zorunlu bayramlarda Kutsal Ayin’e katılmak, günahlarını yılda en az bir kez itiraf etmek, en azından Paskalya döneminde Kutsal Komünyon almak, belirlenen günlerde oruç tutmak ve et perhizi yapmak ve Kilise’yi desteklemek gibi.

KKK 2041-2043

İman Açıklaması’nda ilan edilen, Mesih’in gerçek Kilisesi’ni tanımlayan dört temel nitelik: Bir, Kutsal, Katolik ve Havarisel.

KKK 811-870

Kilise’ye ait ya da Kilise’ye özgü.

Kilise’nin yapısına, yönetimine ya da din adamlarına ait, onlarla bağlantılı ya da ilgili.

Allah’ın suretinde yaratılmış, beden ile ruhani ruhun birliği olan, yalnızca bir şey değil biri olan her insan. Kişi kendini tanıyabilir, kendine sahip olabilir ve kendini özgürce verebilir; lütufla Allah’la bir antlaşmaya çağrılmıştır.

KKK 357, 362-365

Akıl sahibi bir kişinin işlediği, Allah’ın yasasının yasakladığı her bilinçli düşünce, söz, eylem, istek ya da ihmal (İlk Günah’ın karşıtı olarak).

KKK 1849-1850, 1853

Papa XVI. Benedictus’un Anglicanorum Coetibus (2009) havarisel anayasasıyla, Katolik Kilisesi’yle tam birliğe giren eski Anglikan grupları için kurulan, hukuken bir piskoposluk bölgesine benzeyen yetki alanı. Anglikan ayin ve ruhani mirasının bazı unsurlarını korumalarına izin verir.

Belirli pastoral ya da misyon işlerini yürütmek üzere Havarisel Makam tarafından kurulan, bir prelatın altındaki seküler rahiplerden ve diyakozlardan oluşan kanonik yapı; meslekten olmayanlar anlaşmayla işlerine katılabilir. Opus Dei, bugüne kadar kurulmuş tek kişisel prelatürdür.

Grekçe Ki (Χ) ve Ro (Ρ) harflerinin üst üste getirilmesiyle oluşan, Mesih’in Grekçe adının (ΧΡΙΣΤΟΣ) ilk iki harfini gösteren eski Hristiyan simgesi (monogram).

Bir manastırın, yalnızca duaya ve tefekkür yaşamına adanmış keşişlere ya da rahibelere ayrılmış kapalı bölümü.

Havarilerin ardılları olan piskoposların, başları olan Papa ile birlikte evrensel Kilise üzerinde en yüce yetkiye sahip tek bir heyet oluşturdukları ilkesi. En görkemli biçimde ekümenik bir konsilde uygulanır ve bütün piskoposların bütün Kilise için ortak kaygısında dile gelir.

KKK 877, 880-883

Kutsal Ayin’in Efkaristiya Duası’ndan sonraki bölümü; Rab’bin Duası’nı, Esenlik Selamı’nı, Allah’ın Kuzusu ile Ekmeğin Bölünmesi’ni, Komünyon’a çağrıyı, Kutsal Komünyon’un alınmasını ve Komünyon Sonrası Duası’nı kapsar.

KKK 1355

Kutsal Komünyon dağıtılırken söylenen ve rahip Komünyon’u alırken başlayan ilahi. Komünyon alanların ruhani birliğini seslerinin birliğiyle ve yüreklerinin sevinciyle dile getirir; ilahi söylenmediğinde Komünyon antifonu okunabilir.

Hristiyan yaşamının kaynağı ve doruğu olan Efkaristiya’yı alarak İsa Mesih’le ve öbür vaftizli imanlılarla kurduğumuz paydaşlık ve birlik.

KKK 1382-1390

Kutsal Komünyon’un ardından gelen sessizlik ya da ilahi süresinden sonra rahibin okuduğu, kutlanan gizemin imanlıların yaşamında meyve vermesini dilediği dua. Komünyon Bölümü’nü kapatır; halk “Amin” diye karşılık verir.

Rahip bulunmadığında bir diyakozun ya da yetiştirilmiş meslekten olmayan bir görevlinin yönettiği, Söz Ayini’ni ve tabernakulumda saklanan, önceden takdis edilmiş Ostiyaların dağıtılmasını içeren ayin.

Vaftiz lütfunu tamamlayan, silinmez bir ruhani mühür basan ve alanı Kutsal Ruh’un armağanlarıyla mühürleyen Hristiyanlığa Giriş Kutsal Sırrı.

KKK 1285-1314

Konfirmasyon Kutsal Sırrı’nı almaya hazırlanan ya da alan kişi. Akıl yaşına ulaşmış olan aday imanı ikrar etmeli, lütuf hâlinde bulunmalı, bu kutsal sırrı almayı amaçlamalı ve Mesih’in öğrencisi ve tanığı olarak hizmet etmeye hazır olmalıdır.

KKK 1309-1310, 1319

Dinî kongregasyon, üyeleri tarihsel olarak törensel değil basit yeminler eden adanmış yaşam kurumudur. Roma Kongregasyonu ise Roma Kuriyası’nın, bugün dikasteri denen başlıca dairelerinden biriydi. Kelime ibadet için toplanmış imanlıları da anlatır.

Roma Makamı boşaldığında yeni Papa’yı seçmek için Sistina Şapeli’nde toplanan, seksen yaşın altındaki seçici kardinallerin kapalı toplantısı. Adı Latince cum clave, “anahtarla” sözünden gelir; seçim için üçte iki çoğunluk gerekir.

Vatikan ile egemen bir devlet arasında Kilise’nin hakları ve din özgürlüğü konusunda yapılan resmî antlaşma ya da sözleşme.

İman, ahlak, ibadet ve disiplin sorularını görüşmek ve karara bağlamak için toplanan piskoposlar meclisi. Ekümenik konsil, onu toplayan ve onaylayan Papa ile birlikte bütün Piskoposlar Heyeti’ni bir araya getirir; genel ya da eyalet konsilleri gibi özel konsiller ise bir bölgenin Kilisesi’ne hizmet eder (KKK 884, 887). İlk sekiz ekümenik konsilin hepsi bugünkü Türkiye topraklarında (İznik, İstanbul, Efes, Kadıköy) toplandı.

Papa’nın topladığı ve onun başkanlığında yapılan kardinaller meclisi. Olağan konsistuvar ağır konularda danışmak ya da azizlik ilanlarını onaylamak ve yeni kardinaller atamak gibi törensel işlemleri yapmak için toplanır; olağanüstü konsistuvar ise Kilise’nin özel ihtiyaçları için bütün kardinalleri bir araya getirir.

Efkaristiya’da Mesih’in Bedeni’nin ve Kanı’nın, varlığını sürdüren ekmek ve şarap özüyle yan yana bulunduğunu ileri süren sapkın öğreti (IV. Laterano Konsili ve Trento Konsili tarafından mahkûm edildi; Özdönüşüm’ün karşıtıdır).

KKK 1376

Rahiplerin, diyakozların ve sunak hizmetçilerinin albanın üzerinden bellerine bağladıkları ip ya da kuşak.

Ayinin ilahili bölümlerine önderlik eden ve onları zenginleştiren, gerçek bir ayin görevi yerine getiren şarkıcılar topluluğu. Kelime ayrıca kilisenin nef ile kutsal alan arasında ya da sunağın çevresinde bulunan, din adamlarının ya da keşişlerin İlahi Görev’i (Saatlerin Ayini’ni) söylemek için toplandığı bölümü anlatır.

KKK 1143

Kutsal Ayin sırasında Ostiya’nın ve Kâse’nin üzerine konduğu, sunağa serilen kare biçimli kutsanmış beyaz keten bez.

Bir kişi, meslek, cemaat ya da ulus için özel bir aracı ve savunucu olarak seçilen aziz.

KKK 2156

Allah’ın her insan ruhunu dünyadaki yolculuğu boyunca korumak, yönlendirmek ve onun için aracılık etmek üzere görevlendirdiği melek.

KKK 336

Albadan türemiş, geniş kollu, dizlere kadar inen bol beyaz ayin giysisi; din adamları ve sunak hizmetçileri dahil öbür görevliler tarafından cüppenin üzerine giyilir. Saatlerin Ayini’nde, Kutsal Ayin dışında kutlanan kutsal sırlarda, tören alaylarında ve öbür ayinlerde kullanılır.

İlk Günah’tan kaynaklanan, insanın arzularını ve tutkularını etkileyen günaha eğilim.

KKK 1264, 1426, 2515

Bulunması gereken bir iyiliğin yokluğu ya da yoksunluğu. Fiziksel kötülük henüz yetkinliğe doğru yol alan bir yaratılışla birlikte gelir; ahlaki kötülük (günah) ise meleklerin ve insanların özgür seçiminden kaynaklanır. Allah kötülüğe yalnızca ondan daha büyük bir iyilik çıkarmak için izin verir.

KKK 309-311, 385

Rabbimiz İsa Mesih, Evrenin Kralı Büyük Bayramı; Papa XI. Pius tarafından 1925’te kuruldu ve Roma ayininde Olağan Dönem’in son pazarı kutlanarak ayin yılını kapatır. Mesih’i, hizmet ederek ve Haçı’yla hüküm süren, evrenin ve tarihin Rabbi olarak onurlandırır.

KKK 668, 786

Kutsal alanda, genellikle yan tarafta bulunan, kâsenin, pateninin, sürahilerin, korporalin, purifikatoryumun ve Kutsal Ayin için gereken öbür eşyaların sunakta kullanılmadan önce ve sonra konduğu küçük masa.

İsa’nın ya da Mesih’in adının Hristiyan sanatında, ayin giysilerinde ve kutsal nesnelerde kullanılan monogramı ya da kısaltması. Örnekler arasında “İsa” adının Grekçe ilk harflerinden gelen IHS, Ki-Ro ve Bizans’ın IC XC kısaltması vardır.

Kutsal Hafta sırasında piskoposun din adamlarıyla birlikte kutladığı yıllık Kutsal Ayin; bu ayinde rahipler rahiplik vaatlerini yeniler ve kutsal yağlar takdis edilir.

KKK 1297

Piskoposun Krizma Ayini’nde takdis ettiği güzel kokulu zeytinyağı; Vaftiz’de, Konfirmasyon’da, Kutsal Rahiplik’te ve sunakların ve kiliselerin takdisinde kullanılır.

KKK 1289, 1297

Davut’un kutsal kenti ve Tapınak’ın yeri; İsa burada acı çekti, öldü ve dirildi; Kilise de Pentekost’ta burada doğdu. Kutsal Yazılar ayrıca Kilise’nin ve zamanın sonunda Allah’ın insanlıkla birlikte konaklamasının imgesi olan “göksel Kudüs”ten söz eder.

KKK 557, 583, 1044

Kanonik terim; Kilise kurallarına aykırı ya da yasaya uygun olmayan, ama mutlaka geçersiz olmayan bir eylemi anlatır.

Tapınma, şükran, dilek ya da kefaret eylemi olarak Allah’a yapılan sunu. Kutsal Ayin Kurbanı, Golgota kurbanının hazır kılınan aynı kurbanıdır.

KKK 1362-1372

Bir piskoposa piskoposluk bölgesinin pastoral ve idari yönetiminde yardım eden (ya da Vatikan’da Papa’ya yardım eden) din adamları ve meslekten olmayanlardan oluşan idari kurul.

KKK 873

Piskoposluk kuriyasının idari etkinliklerini eşgüdümlemek ve günlük işleyişini gözetmek üzere piskoposun atadığı rahip ya da temsilci.

Adı “Allah kurtarır” anlamına gelen İsa Mesih’in bir unvanı; çünkü O halkını günahlarından kurtarır ve yalnızca Allah’ın gerçekleştirebileceği evrensel ve kesin kurtuluşu tamamlar. Eski Ahit’te İsrail’in Kurtarıcısı Allah’ın kendisidir (Matta 1:21).

KKK 430-432

İmanla kabul edilen ve Mesih’in Çilesi’yle birleştirilen, lütufla O’nun kişinin kendisi ve başkaları için kurtarıcı işine katılan acı. Aziz Pavlus bedeninde “Mesih’in sıkıntılarından eksik kalanı O’nun bedeni olan kilise uğruna tamamladığı” için sevinebildi (Koloseliler 1:24).

KKK 618, 1505, 1521

Mesih’in kurbansal ölümüyle ödenen fidye aracılığıyla insanlığın günahtan ve ölümden kurtuluşu ve özgürleşmesi.

KKK 517, 606-618

1960’larda Latin Amerika’da ortaya çıkan, Allah’ın yoksullara öncelikli sevgisini ve baskıdan kurtuluşu vurgulayan ilahiyat hareketi. İman Öğretisi Kongregasyonu (1984, 1986) onun yoksullara duyduğu kaygıyı onaylarken Marksist çözümlemenin kullanılmasını ve kurtuluşa salt siyasal bakışı reddetti.

Günahtan ve sonuçlarından, her şeyden önce de sonsuz ölümden kurtulma ve Allah’la birlik içinde sonsuz yaşam armağanı. Kurtuluş yalnızca Allah’tan, adı “Allah kurtarır” anlamına gelen İsa Mesih aracılığıyla gelir ve Kilise’de iman ve Vaftiz aracılığıyla alınır.

KKK 161, 169, 430, 620

Allah’ın insanlığı günahtan ve ölümden kurtarmak için insanlık tarihi boyunca gerçekleştirdiği kurtarıcı eylemlerin öyküsü.

KKK 54-67

Allah’ın, kendini açtığı ve insanlığı kurtardığı, tarih boyunca süren kapsayıcı tasarısı ve işleri.

KKK 258, 1066

Mesih’in Son Akşam Yemeği’nde söylediği ve rahibin Kutsal Ayin’de tekrarladığı takdis sözleri (“Bu benim Bedenim… Bu benim Kanım”).

KKK 1353

Aynı kötü eylemlerin tekrarlanmasıyla oluşan, vicdanı bulandıran ve iyi ile kötünün yargısını bozan günah alışkanlığı, sapkın bir eğilim. Kusurlar erdemlere karşıttır ve ana günahlarla bağlantılıdır: kibir, açgözlülük, kıskançlık, öfke, şehvet, oburluk ve tembellik.

KKK 1865-1866

Saklanan Efkaristiya’da Mesih’in Gerçek Varlığı’nı belirtmek ve onurlandırmak için tabernakulumun yanında sürekli yanık tutulan kırmızı mum.

Kilisenin, sunağın, ambonun ve ayini yönetenin kürsüsünün bulunduğu yükseltilmiş kutsal bölümü.

Katolik Kilisesi’nin merkezî ayin eylemi; Mesih’in Golgota’daki eşsiz kurbanını hazır kılar ve Kutsal Komünyon’u sunar.

KKK 1322-1419

Kutsal Hafta’nın cuması; Mesih’in Çilesi’ni ve çarmıhtaki ölümünü anar. Kutsal Ayin kutlanmaz; Roma ayininde okumalarla, törensel dualarla, Haç’a tapınmayla ve Kutsal Komünyon’la Rab’bin Çilesi Kutlaması yapılır. Oruç ve perhiz günüdür.

Kutsal Cuma ile Paskalya arasındaki gün; Kilise Rab’bin mezarı başında bekler, O’nun ölümü ve ölüler arasına inişi üzerine düşünür. Gün boyunca Kutsal Ayin kutlanmaz; gece karanlığı çöktükten sonra Paskalya Gece Ayini Diriliş kutlamasını başlatır.

KKK 624-625, 635

Allah’ın Sözü’nün Kilise’nin uygulaması, vaazı ve öğretim yetkisi aracılığıyla kuşaklar boyunca aktarılan canlı aktarımı.

KKK 75-83

Palm Pazarı’ndan Paskalya Pazarı’na kadar süren, Paskalya Üç Günü’nü de içeren, Mesih’in Çilesi’ni, Ölümü’nü ve Dirilişi’ni anan kutsal hafta.

Roma’nın papalık bazilikalarında ve bu amaçla belirlenen başka kiliselerde bulunan, yalnızca Jübile Yılı’nda açılan özel kapı. İmanla bu kapıdan geçmek, kurtuluşun kapısı olan Mesih’e geçişi simgeler ve Jübile hac yolculuğunun bir parçasıdır.

Kutsal Ayin’de Mesih’in Değerli Kanı’na dönüşecek şarabı içine koymak için kullanılan, dayanıklı ve değerli malzemeden yapılmış kutsal kâse.

Kutsal kılmak, takdis etmek ya da derin saygıyla davranmak (“Adın kutsal kılınsın” sözünde olduğu gibi).

KKK 2813

Allah’ın kurtuluş tarihini ve insanlığa ilahi vahyini kaydeden, esinlenmiş 73 kanonik kitaptan (46’sı Eski Ahit, 27’si Yeni Ahit) oluşan derleme.

KKK 101-133

Kutsal Yazılar’ın özgün İbranice, Aramice ve Grekçesinden başka dillere aktarılmış hâlleri; Grekçe Septuaginta ve Aziz Hieronymus’un Latince Vulgata’sı gibi. Katolik basımlar yetmiş üç kitabın tamamını içerir ve Kilise yetkilisinin onayını gerektirir; ayinde kullanılacak çeviriler piskoposlar tarafından onaylanır ve Vatikan tarafından teyit edilir.

Mezar ya da gömü yeri; her şeyden önce Kudüs’te İsa’nın bedeninin konduğu ve Paskalya sabahı boş bulunan mezar. Golgota’nın ve mezarın geleneksel yerleri üzerine yapılan Kutsal Mezar Kilisesi, Hristiyanlığın en kutsal tapınma yerleri arasındadır.

KKK 640, 657

Kutsal Hafta’nın perşembesi. Paskalya Üç Günü’nü başlatan akşamki Rab’bin Akşam Yemeği Ayini, Mesih’in Efkaristiya’yı ve rahipliği kurmasını ve öğrencilerinin ayaklarını yıkamasını anar; Krizma Ayini çoğu zaman o sabah kutlanır. İngilizcedeki “Maundy” adı mandatum, “buyruk” kelimesinden gelir (Yuhanna 13:34).

KKK 1297, 1337

Erkeklerin diyakoz, rahip ya da piskopos olarak takdis edildiği ve Kilise’ye hizmet etmek için lütuf ve yetki aldığı Hizmet Kutsal Sırrı.

KKK 1536-1600

Kutsal Üçlü Birlik’in Üçüncü Kişisi; ezelden Baba’dan ve Oğul’dan çıkar, Kilise’yi kutsallaştırır ve yönlendirir.

KKK 683-747

İmanlılara Vaftiz’de verilen ve Konfirmasyon’da güçlendirilen yedi ruhani armağan: bilgelik, anlayış, öğüt, metanet, bilgi, dindarlık ve Rab korkusu.

KKK 1830-1831

Ruh’taki yaşam aracılığıyla ruhta oluşan on iki ruhani erdem ya da nitelik (sevgi, sevinç, esenlik, sabır, nezaket, iyilik, cömertlik, yumuşak huyluluk, sadakat, alçakgönüllülük, özdenetim, iffet).

KKK 1832

Mesih’in Getsemani’de havarilerine sorduğu “Benimle bir saat bile uyanık kalamadınız mı?” sorusuna yanıt olarak, özellikle En Kutsal Sır’ın önünde duayla geçirilen bir saat. Çoğu zaman onarım niyetiyle tutulur ve rahiplere tavsiye edilir (Matta 26:40).

Vaftiz’in, Konfirmasyon’un ve Kutsal Rahiplik’in ruha bastığı, asla silinemeyen ruhani işaret.

KKK 1121

Mesih’in kurduğu ve ruha ilahi lütuf vermek için Kilise’ye emanet ettiği dışsal işaret.

KKK 1113-1131

Roma ayininde Pentekost’tan sonraki pazar kutlanan, imanın merkezî gizemini, yani üç ilahi Kişi’de, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh’ta tek Allah’ı onurlandıran En Kutsal Üçlü Birlik Büyük Bayramı. Bizans geleneğinde Pentekost’un kendisi Kutsal Üçlü Birlik bayramı olarak kutlanır.

Hristiyan imanının merkezî gizemi: üç ayrı ilahi Kişi’de, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh’ta var olan tek Allah.

KKK 232-260

Piskoposun Krizma Ayini’nde kutsadığı üç kutsal yağın (Hastaların Yağı, Vaftiz Adaylarının Yağı ve Kutsal Krizma) saklandığı, kilisedeki güvenli niş ya da dolap.

Kutsal sırlarda kullanılan ve genellikle Krizma Ayini’nde piskopos tarafından kutsanan ya da takdis edilen üç yağ: Vaftiz Adaylarının Yağı, Hastaların Yağı ve Vaftiz’de, Konfirmasyon’da ve Kutsal Rahiplik’te kullanılan Kutsal Krizma.

KKK 1241, 1294, 1297, 1513

Kutsal Ruh’un esinlediği ve Kutsal Kitap’ın kanonik kitaplarında bulunan Allah’ın yazılı Sözü.

KKK 101-133

Kutsal Yazılar’daki anlam katmanları: sözlerin kendisinin taşıdığı ve öbür bütün anlamların dayandığı lafzi anlam ile anlatılan gerçekliklerin ve olayların kendilerinin birer işaret olduğu ruhani anlam. Ruhani anlam alegorik, ahlaki ve anagojik anlamlara ayrılır.

KKK 115-119

Havarisel Gelenek’in rehberliğindeki Kilise’nin ilahi esinle yazılmış Kutsal Yazılar olarak tanıdığı kitapların tam listesi: Eski Ahit’in kırk altı ve Yeni Ahit’in yirmi yedi kitabı. İlk konsillerde öğretildi ve Trento Konsili’nde resmen tanımlandı.

KKK 120, 138

Kutsal sırlara, ayin eylemlerine, Allah’a adanmış kişilere ya da nesnelere saygısızlık etmek, onları kirletmek ya da onlara kötü davranmak.

KKK 2120

Vaftiz’de alınan, insan doğasını iyileştiren, bizi Allah’ın çocukları yapan ve ilahi yaşama katılmamızı sağlayan kalıcı ilahi lütuf.

KKK 1999-2000

Allah’ın, özellikle de Kutsal Ruh’un, kişileri ve şeyleri kutsal kıldığı ve kendisi için ayırdığı işi. Vaftiz’de aklanmayla birlikte başlar; lütuf, kutsal sırlar, dua ve sevgiyle büyür; Mesih tarafından kutsallaştırılan Kilise de kutsallaştırıcı olur.

KKK 824, 1989, 2813

Papa’ya verilen resmî onur unvanı; “Kutsallığı Papa XIV. Leo” gibi. Doğu Kiliseleri’nin bazı patrikleri için ve nezaketen başka dinî toplulukların bazı önderleri için de kullanılır.

Kilise’nin imanlıları lütfu almaya hazırlamak için kurduğu kutsal işaretler, nesneler ya da eylemler (kutsanmış su, tesbihler, haçlar ya da kül gibi).

KKK 1667-1673

Kaynağı Baba olan ilahi ve yaşam veren eylem; insan da karşılığında tapınma ve şükranla Allah’ı kutsar. Bir kutsallık işareti (sakramental) olarak kutsama, Allah’ı över ve genellikle Haç İşareti’yle kişiler, yemekler, nesneler ya da yerler için O’nun armağanlarını diler; bazı kutsamalar rahiplik almış kişilere ayrılmıştır.

KKK 1078, 1669, 1671-1672

Ölmüş bir imanlının yerel olarak saygı görmesine izin veren ve ona “Kutsanmış” unvanını veren resmî papalık bildirisi; azizlik ilanından önceki son adım.

Bir rahip ya da diyakoz tarafından kutsanan ve imanlıların bir kutsallık işareti (sakramental) olarak kullandığı su. Özellikle kiliseye girerken kutsanmış suyla haç çıkarmak Vaftiz’i hatırlatır ve günahtan arınma isteğini dile getirir.

KKK 1185, 1667-1668

Kilisenin girişinin yakınına yerleştirilen, imanlıların vaftiz vaatlerini hatırlamak için haç çıkardıkları kutsanmış su kabı. Evde de daha küçük bir kurna bulundurulabilir.

KKK 1185

Papa tarafından kutsanmış ilan edilen ölmüş bir imanlıya verilen resmî unvan; azizlik yolunda açık saygıya izin verir.

Ruhani yetkinliğin tam bir edilgenlikte ve insan çabasının ortadan kalkmasında olduğunu ileri süren ve etkin erdemi ihmal eden 17. yüzyıl ruhani yanılgısı.

Katekümenat döneminde adayları iman yolculuklarında güçlendirmek için yapılan dualar, kutsamalar, meshler ve şeytan çıkarma duaları.

Allah’a, Kilise’ye ya da kutsal şeylere karşı nefret, kınama, meydan okuma ya da saygısızlık sözleri söylemek.

KKK 2148

Büyük Perhiz tövbe döneminin ilk günü; oruç, et perhizi ve tövbenin ve insanın ölümlülüğünün açık işareti olarak alna kül sürülmesiyle belirlenir.

KKK 1438

Doğmamış çocuğu öldürerek gebeliğe kasten son vermek. Amaç ya da araç olarak istenen doğrudan kürtaj ahlak yasasına ağır biçimde aykırıdır; Kilise insan yaşamına karşı işlenen bu suça aforoz cezasını bağlar.

KKK 2271-2272

Kişinin kişisel dönüş olmadan kurtuluş beklediği ya da Allah’ın tövbe olmadan günahı bağışlayacağını varsaydığı, Umut’a karşı bir günah.

KKK 2092

Grekçe “Rab, merhamet et”. Kutsal Ayin’de Tövbe Bölümü’nden sonra ya da onun bir parçası olarak “Christe eleison” (“Mesih, merhamet et”) ile birlikte söylenen ya da okunan eski yakarış. Vergi görevlisinin alçakgönüllü duasını da yankılar.

KKK 2613

Kutsal Yazılar’ın sözlerinin taşıdığı ve sağlam bir tefsirle ortaya çıkarılan anlam. Ruhani anlamların (alegorik, ahlaki ve anagojik) temelidir.

KKK 115-116

Başında Roma Piskoposu olarak Papa’nın bulunduğu Batı Kilisesi; Katolik Kilisesi’nin sui iuris Kiliseleri’nin en büyüğü. Başlıca ayini Roma ayinidir; Ambrosius ayini gibi başka ayinler de vardır.

KKK 1202-1203

Allah’la yakınlığı beslemek için Kutsal Yazılar’ı okuma, üzerinde düşünme, dua ve tefekkürden (lectio, meditatio, oratio, contemplatio) oluşan eski uygulama.

KKK 1177, 2708

Kutsal Ayin’de ve ayinlerde okunmak üzere belirlenmiş Kutsal Yazılar okumalarını içeren resmî kitap.

1854’te tanımlanan, Meryem’in ana rahmine düştüğü ilk andan itibaren İlk Günah’ın her lekesinden korunduğunu bildiren Katolik dogması.

KKK 490-493

Vaftiz edilmemiş bebekler gibi, kişisel bir suçu olmadan İlk Günah içinde ölen ruhların durumuyla ilgili geleneksel bir ilahiyat varsayımı (tanımlanmış bir dogma değil).

KKK 1261

Bir önderin okuduğu bir dizi dilek ya da yakarıştan ve topluluğun tekrarlanan karşılıklarından oluşan dua biçimi.

Allah’ın, lütfun ve sevginin etkisi altında yapılan iyi işler için sunduğu ödül.

KKK 2006-2011

“Söz” anlamına gelen Grekçe terim; Kutsal Üçlü Birlik’in İkinci Kişisi’ne, beden almış ezelî Söz olan İsa Mesih’e uygulanır (Yuhanna 1:1).

KKK 241, 454

Doğum yapan anneye, sağ salim doğum ve yeni yaşamın bereketi için şükran olarak verilen geleneksel kutsama.

Allah’ın insan ruhlarına bağışladığı özgür, hak edilmemiş iyiliği ve ilahi yaşamı; bizi kutsallaştırır ve göksel çağrımıza yanıt vermemizi sağlar.

KKK 1996-2005

Bir kutsal sırrın geçerli olarak verilmesi için gereken maddi unsur ya da duyularla algılanan eylem (örneğin Vaftiz’de su, Efkaristiya’da ekmek ve şarap).

Bakire Meryem’in Elizabet’i ziyaretinde söylediği “Canım Rab’bi yüceltir” ezgisi. Hem Allah’ın Annesi’nin hem de Kilise’nin ezgisidir; her gün Akşam Duası’nda okunur (Luka 1:46-55).

KKK 2619

Latince “koltuk” anlamına gelen sedes kelimesinden, piskoposun yetkisinin koltuğu; dolayısıyla onun yönettiği piskoposluk bölgesi ya da yerel Kilise. Vatikan (Kutsal Makam) Roma Piskoposu’nun makamıdır; bir eyaletin başındaki başpiskoposluk metropolit makamdır; unvanlı makam ise yalnızca adıyla yaşar.

Allah’ın Mısır’dan Çıkış sırasında İsrailoğullarını çölde beslediği gökten inen ekmek. İsa onun, sonsuz yaşam veren gökten inen gerçek ekmek olan Efkaristiya’nın ön belirtisi olduğunu açıkladı (Yuhanna 6:31-35).

KKK 1094, 1334

Ömür boyu yemin etmiş bir dinî kurum üyesine, yeminlerine bağlı bir dinî topluluk üyesi olarak kalarak belirli bir süre manastır dışında yaşaması için verilen izin (yüksek yöneticinin izniyle üç yıla kadar, daha uzun süre için yalnızca daha yüksek bir makamın izniyle). Ağır bir nedenle Vatikan tarafından da dayatılabilir.

Bir manastır kuralına göre yaşayan, dua, çalışma ve ortak yaşam için dünyadan ayrılmış bir keşiş ya da rahibe topluluğunun yaşadığı yer. Manastırı çoğu zaman bir başrahip ya da başrahibe yönetir; toplulukları imanlıların Saatlerin Ayini’ne ve yalnız duaya katılmasına yardım eder.

KKK 2691

İbranice “meshedilmiş olan” kelimesinden (Grekçede Hristos); Allah’ın İsrail’e vaat ettiği Kurtarıcı. İsa, Kutsal Ruh’la kâhin, peygamber ve kral olarak meshedilmiş, mesihlik görevini acı çeken Kul olarak Çilesi’yle yerine getiren Mesih’tir (Yuhanna 4:25-26).

KKK 436-440

Geleneksel olarak Meryem ayı denen Mayıs’ta Kutsal Bakire Meryem’i onurlandıran dualar ve uygulamalar. Günlük Tesbih’i, Meryem ilahilerini ve litanilerini ve Meryem Ana heykelinin çiçeklerle taçlandırılmasını (çoğu zaman Mayıs Taçlandırması denir) kapsar.

KKK 971

Aklın, hayal gücünün, duyguların ve arzunun, imanı derinleştirmek, yüreği dönüştürmek ve Mesih’i izleme iradesini güçlendirmek için Allah’ın Sözü ve Mesih’in gizemleri üzerinde düşündüğü iç dua biçimi; lectio divina’da ya da Tesbih’te olduğu gibi.

KKK 2705-2708

Yeni Ahit’te bir Havari ya da onun yol arkadaşı tarafından bir topluluğa ya da kişiye yazılmış mektup; Aziz Pavlus’un mektupları ve Katolik Mektuplar gibi. Ayinde “Mektup” geleneksel olarak İncil’den önce bu mektuplardan yapılan okumayı anlatır; bugün genellikle pazar günlerinin İkinci Okuması’dır.

Akıl ve özgür iradeyle donatılmış, tamamen ruhani, kişisel ve ölümsüz yaratık; Allah’ın habercisi ve hizmetkârı olarak görev yapar.

KKK 328-336

Allah’ın günahkârlara gösterdiği sevgi dolu şefkat ve bağışlama isteği; ayrıca Hristiyanların başkalarına şefkat gösterme görevi.

KKK 1849, 2447

Komşumuzun ruhani ve bedensel ihtiyaçlarında ona yardıma koştuğumuz sevgi eylemleri (Bedensel ve Ruhani Merhamet İşleri).

KKK 2447

İsa Mesih’in Annesi, Allah’ın Annesi (Theotokos) ve Kilise’nin Annesi; bütün azizlerin üstünde saygı görür (hiperdulia).

KKK 484-511, 963-975

Kutsal Bakire Meryem’i, onun Mesih’in ve Kilise’nin gizemindeki rolünü ve onunla ilgili öğretileri inceleyen ilahiyat dalı. Kilise’nin Meryem hakkında inandıkları Mesih’e olan imanına dayanır ve onu aydınlatır.

KKK 487, 963

Meryem’in İsa’nın doğumundan önce, doğumu sırasında ve doğumundan sonra yaşamı boyunca bakire kaldığı öğretisi. Kutsal Yazılar’da sözü edilen “İsa’nın kardeşleri” Meryem’in başka çocukları olarak değil, yakın akrabalar olarak anlaşılır.

KKK 499-500, 510

1950’de ilan edilen Katolik dogması; Meryem’in Oğlu’nun Dirilişi’ne eşsiz biçimde katıldığını, bedeni ve ruhuyla göksel görkeme alındığını tanır; 15 Ağustos’ta kutlanır.

KKK 966

İsa’nın ruhani gerçekleri ve Allah’ın Krallığı’nın gizemlerini anlatmak için kullandığı, günlük yaşamdan alınmış kısa öykü ya da alegori.

KKK 546

Kutsanmış yağın bir kişiye ya da kutsal bir nesneye ayinle sürülmesi; Kutsal Ruh’un armağanını, şifayı ya da kutsal hizmete adanmayı simgeler.

KKK 695, 1289

Doğu Kiliseleri’nde Konfirmasyon Kutsal Sırrı’nın adı; Vaftiz’den hemen sonra, bebeklere bile, genellikle vaftiz eden rahip tarafından, piskoposun takdis ettiği miron kullanılarak verilir. Bedenin birkaç yeri “Kutsal Ruh armağanının mührü” sözleriyle meshedilir.

KKK 1289-1292, 1300

Meshetmek, takdisin, şifanın ya da gücün işareti olarak bir kişiye yağ dökmek ya da sürmektir. İsrail’de krallar, kâhinler ve bazen peygamberler meshedilirdi; İsa, Kutsal Ruh’la Meshedilmiş Olan’dır (Mesih, Hristos); Hristiyanlar da Vaftiz, Konfirmasyon ve Kutsal Rahiplik’te O’nun meshine katılır.

KKK 436, 695, 1294

İsa’ya verilen unvan; “Meshedilmiş Olan” anlamına gelen İbranice Maşiah kelimesinin Grekçe çevirisinden gelir.

KKK 436-440

Kutsal Yazılar’da sözü edilen, insanın başarısını Allah’ın üstüne çıkaran, Mesih’in İkinci Gelişi’nden önce ortaya çıkacak son sahte mesihçi hareket ya da kişi.

KKK 675-677

İsa’nın bahçedeki can çekişmesi, yargılanması, kırbaçlanması ve çarmıha gerilmesi sırasında çektiği acılar.

KKK 599-618

İsa Mesih’in ölümünden sonraki üçüncü gün ölümden bedenen dirilişi; Hristiyan imanının temel gerçeği.

KKK 638-658

Mesih’in Baş olduğu ve bütün vaftizli imanlıların üyeler olarak birleştiği Kilise’nin ruhani gerçekliği.

KKK 787-795

Melkisedek’in düzenine göre Yeni Antlaşma’nın tek Aracı’sı ve başkâhini olan, kendini Haç’ta bir kez ve herkes için sunan İsa Mesih’in eşsiz ve sonsuz rahipliği. Öbür bütün Hristiyan rahiplik ona katılır ve onu azaltmadan hazır kılar (İbraniler 7:24-27).

KKK 662, 1544-1545

Papa’nın, Mesih’in yeryüzündeki temsilcisi ve Kilise’nin görünür başı olma rolünü vurgulayan geleneksel unvanı.

KKK 882

Rahiplik almış görevli olmayan ya da resmen tanınmış bir adanmış yaşam durumunda yaşamayan bütün vaftizli Katolikler.

KKK 897-913

Meslekten olmayanların, Vaftiz ve Konfirmasyon’la görevlendirildikleri Kilise’nin kurtarıcı misyonuna katılması. Meslekten olmayanlar bunu tek başlarına ya da dernekler içinde, özellikle İncil’i dünyanın olağan koşullarına taşıyarak yerine getirir.

KKK 900, 905

Kişinin kendini ya da başkalarını haksız bir saldırgandan, gerekirse güç kullanarak bile koruma hakkı; başkalarından sorumlu olanlar için de görevi. Gerekenden fazla güç kullanmayan savunan kişinin amacı öldürmek değil, yaşamı korumaktır.

KKK 2263-2265

Zorluklarda kararlılığı ve iyiyi izlemede sebatı sağlayan, ayartmaya direnme ve korkuyu yenme kararlılığını güçlendiren ana erdem.

KKK 1808

Zihnin ve yüreğin derin dönüşümü; gerçek iç tövbe ve Allah’a dönüş.

KKK 1427-1433

Bir başpiskoposluğa başkanlık eden ve komşu piskoposluk bölgelerinden oluşan bir kilise eyaletinde önderlik yapan başpiskopos.

Özellikle İngilizcede, Lutherciler, Metodistler ya da Baptistler gibi ayrı örgütlenmiş Hristiyan toplulukları için kullanılan terim. Katolik öğretisi, tam birlik içinde olmayan Kiliseler ve kilise topluluklarından söz eder; bunların vaftizli üyeleri Mesih’te kardeşlerimizdir ve onlarda kutsallaştırmanın ve gerçeğin birçok unsuru bulunur.

KKK 817-819, 838

Mezmurlar kitabının, İsrail’in ibadetinde ve İsa’nın kendisi tarafından kullanılan 150 esinlenmiş ezgisinden ve duasından biri. İlahiler, ağıtlar ve şükran ezgileri olan mezmurlar, Allah’ın harika işlerinin aynasıdır ve Saatlerin Ayini’nin özünü oluşturur.

KKK 2585-2589, 1177

Eski Ahit’te duanın başyapıtı denen, Allah’ın Sözü’nün insanın duası olduğu Mezmurlar kitabı. Terim ayrıca Saatlerin Ayini’nin dört haftalık mezmur düzeninde olduğu gibi, mezmurların ayin duası için düzenlenişini de anlatır.

KKK 2585, 2587

İsrail’in Musa önderliğinde Mısır’daki kölelikten kurtuluşu; Sina Dağı’ndaki antlaşmayla doruğa ulaşır; ayrıca bunu anlatan Kutsal Kitap’ın ikinci kitabı. Kilise, Çıkış’ı ve Fısıh’ı Mesih’in kurtarıcı Paskalya’sının ve Vaftiz’in ön belirtileri olarak görür.

KKK 62, 1363, 2057

Rahibin Kutsal Ayin’i kutlaması için gereken duaları, karşılıkları ve yönergeleri (rubrikleri) içeren resmî ayin kitabı.

Hristiyanlığa girişte, vaftizden sonraki dönem (Paskalya’dan Pentekost’a kadar); alınan kutsal sırlar üzerine düşünmeye ve cemaat yaşamına tam katılmaya ayrılmıştır.

KKK 1075

Mistisizm, ruhun Allah’la yakın birliğidir; kutsal sırlar aracılığıyla Mesih’in gizemine ve O’nda Üçlü Birlik’in gizemine katıldığı için “mistik” diye adlandırılır. Herkes bu birliğe çağrılmıştır; mistik ise onu yüksek ölçüde, bazen olağanüstü lütuflarla alan kişidir.

KKK 2014

Kilise’nin, Kutsal Üçlü Birlik’in ezelî sevgisine ve Oğul’un ve Kutsal Ruh’un gönderilişine dayanan, İncil’i bütün uluslara duyurmak için Mesih tarafından gönderilişi. Kilise doğası gereği misyonerdir; terim ayrıca Kilise’nin yeni yeni kurulmakta olduğu bir bölgeyi ya da merkezi de anlatır (Matta 28:19-20).

KKK 849-852

Kilise tarafından İncil’i, özellikle Mesih’in henüz tanınmadığı ya da Kilise’nin henüz sağlam biçimde kurulmadığı halklar arasında ya da yerlerde duyurmak için gönderilen kişi. Her vaftizli Hristiyan Kilise’nin misyoner görevine katılır, ama bazıları yaşamlarını özel bir biçimde buna adar.

KKK 849, 852, 927

Piskoposların ve başrahiplerin kutsal görevler sırasında giydiği, arkasında iki sarkan şeridi (lappet) olan, uzun, sivri, iki tepeli ayin başlığı.

On dokuzuncu yüzyılın sonu ile yirminci yüzyılın başında, dogmayı vahyedilmiş gerçek olarak değil, dinî deneyimin gelişen ifadesi olarak gören ve imanı dünyevi felsefenin ve eleştirinin varsayımlarına tabi kılan hareket. Papa Aziz X. Pius onu 1907’de Pascendi Dominici Gregis ensikliğiyle mahkûm etti ve “bütün sapkınlıkların sentezi” diye nitelendirdi.

Papa’nın üstün hizmetleri için bazı rahiplere verdiği, Papalık Papazı, Onur Prelatı ve Havarisel Protonoter gibi derecelere ayrılan onur unvanı. Birçok ülkede piskoposlara hitap ederken de kullanılır; ek bir rahiplik ya da yetki gücü vermez.

Efkaristiya’ya Tapınma ve Kutsama için takdis edilmiş Ostiya’yı taşımak ve sergilemek için kullanılan süslü, altın renkli kap (Latince monstrare, “göstermek” kelimesinden).

Bazı dinî kurumların, bütün Kilise’nin iyiliği için yerel piskoposun yetki alanından çıkarılıp doğrudan Papa’ya ya da başka bir kilise makamına bağlandığı ayrıcalık. Muaf dinî topluluk üyeleri yine de piskoposluk bölgesi piskoposunun pastoral çalışmasında onunla iş birliği yapar.

KKK 927

Yetkili makamın, haklı ve makul bir nedenle, belirli bir durumda salt kilise yasasını gevşetmesi; evlilik için din farklılığı engelinden muafiyet gibi. Hiç kimse ilahi yasadan ya da doğal yasadan muafiyet veremez.

KKK 1635

Allah’ın, çoğu zaman Meryem’in ya da azizlerin aracılığıyla gerçekleştirdiği, ilahi gücü ya da gerçeği göstermek için doğa yasalarını aşan doğaüstü işaret ya da iş.

KKK 547-550

Ayinde ve adanmışlıkta, dünyanın Işığı olan Mesih’in ve imanın, duanın ve sevincin işaretleri olarak kullanılan ışıklar. Kutsal Ayin’de sunağın üzerine ya da yanına konur, tören alaylarında taşınır ve Vaftiz’de, Mesih’in yeni vaftiz edileni aydınlattığını belirtmek için Paskalya mumundan yakılarak verilir.

KKK 1154, 1189, 1243

İsrail’in büyük peygamberi ve yasa koyucusu; Allah onu yanan çalıdan çağırdı; halkı Mısır’daki kölelikten çıkardı, Sina Dağı’nda Yasa’yı aldı ve Allah’ın dostu olarak halk için aracılık etti. Tek Aracı olan Mesih’in ön belirtisidir (Mısır’dan Çıkış 3:1-14).

KKK 62, 204, 2574-2577

Azizlerin ve meleklerin gökte Allah’ı doğrudan, yüz yüze seyretmesi ve O’ndan en yüce biçimde mutlu olması.

KKK 1023, 1028

İsa’nın Dağdaki Vaaz’da (Matta 5:3-12) verdiği, Allah’ın krallığında gerçek ve sonsuz mutluluğu getiren ruhani koşulları ve ahlaki tutumları ana hatlarıyla gösteren öğretileri.

KKK 1716-1724

Başmelek Cebrail’in 25 Mart’ta (Noel’den dokuz ay önce) Bakire Meryem’i ziyaret ederek, Kutsal Ruh aracılığıyla Kurtarıcı İsa Mesih’in Annesi olması için Allah’ın tasarısına onun onayını alması (Luka 1:26-38).

KKK 484, 494

(Grekçe euangelion, “iyi haber” kelimesinden) İnsanları imana ve kurtuluşa çağırmak için İsa Mesih’in ve O’nun İncili’nin sözle ve eylemle duyurulması.

KKK 848, 905

Bir yıldızı izleyerek yeni doğmuş Yahudilerin Kralı’na tapınmak için Beytlehem’e gelen ve altın, günnük ve mür sunan Doğulu bilgeler. Mesih’e gelen ulusları temsil ederler ve Epifani’de anılırlar (Matta 2:1-12).

KKK 528

Münzevinin dünyadan daha sıkı bir ayrılık, yalnızlığın sessizliği, dua ve tövbe aracılığıyla yaşamını Allah’ı övmeye ve dünyanın kurtuluşuna adadığı adanmış yaşam biçimi. Kilise hukuku, İncil öğütlerini piskoposluk bölgesi piskoposunun önünde açıkça adayan münzeviyi tanır.

KKK 920-921

Kutsal Ayin’de takdisin hemen ardından rahibin ve imanlıların dile getirdiği “İman Gizemi” yakarışı.

Kilise yapısının ana girişinin hemen içinde bulunan ve nefe açılan giriş holü ya da kapalı giriş bölümü.

Müjde’nin gerçekleştiği ve İsa’nın, Meryem ile Yusuf’a itaat ederek ve elleriyle çalışarak, yaşamının büyük bölümünü onlarla birlikte geçirdiği Celile’deki kasaba. Nasıra’daki gizli yaşam, sıradan günlük yaşamı ve çalışmayı kutsallaştırır (Luka 1:26-27, 2:51).

KKK 531-534

Kilise yapısının narteks ile kutsal alan arasındaki, imanlıların ayin için toplandığı ana bölümü. Adı Latince “gemi” anlamına gelen navis kelimesinden gelir ve Kilise’nin kurtuluş gemisi olduğu imgesini hatırlatır.

Bencil arzulara hâkim olmak ve kutsallıkta büyümek için yapılan gönüllü kendini inkâr, tövbe ve disiplin eylemleri.

KKK 2015

Resmî bir Kilise denetçisinin, bir kitabın ya da yayının Katolik imanına ya da ahlakına aykırı hiçbir şey içermediğini bildiren resmî beyanı.

İsa Mesih’in doğumunu ve Enkarnasyon’unu anan, 25 Aralık’ta kutlanan büyük bayram.

KKK 525-526

Havarilerin Pentekost’tan önce dua ettikleri dokuz günü örnek alarak, belirli bir niyet ya da ruhani lütuf için art arda dokuz gün yapılan dua.

KKK 2688

Bir dinî kurumun novisiyatına kabul edilen, çağrısını ayırt etmek ve kurumun ruhuyla yetişmek için bir novisler sorumlusunun yönetiminde kurumun yaşamına başlayan kişi. Novis henüz dinî yeminlerle bağlı değildir ve özgürce ayrılabilir.

Bir adayın bir tarikatta yemin etmeden önce geçirdiği resmî ruhani ayırt etme, inceleme ve yetişme dönemi.

Papa Aziz VI. Pavlus’un İkinci Vatikan Konsili’nden sonra 1969’da yayımladığı Roma Missali’nin Kutsal Ayin Düzeni için kullanılan gayriresmî ad (Latince, “yeni düzen”). Bugün Roma ayininde Kutsal Ayin’i kutlamanın olağan biçimidir.

Oblasyon, Allah’a sunulan bir sunudur. Oblat ise kendini bir dinî toplulukla bağlantılı olarak Allah’a sunan kişidir; bir Benediktin manastırına bağlı meslekten olmayan ya da seküler oblat gibi. Terim ayrıca Lekesiz Meryem Oblatları gibi birçok kongregasyonun adında geçer.

Yiyecek ya da içeceğe karşı ölçüsüz, denetimsiz istek ya da düşkünlük; yedi ana günahtan biri.

KKK 1866

Kutsal Ayin’de kullanılan pazar günü İncil okumalarının üç yıllık düzeni: A Yılı Matta’ya, B Yılı Markos’a, C Yılı Luka’ya odaklanır (Yuhanna üç yılın hepsine serpiştirilmiştir).

Ayinde Kutsal Yazılar’dan İncil dışındaki okumaları okuyan meslekten olmayan kişi. Okuyuculuk hizmeti atamayla kalıcı olarak verilebilir; gerektiğinde başka uygun meslekten olmayan kişiler de okuyucu olarak hizmet edebilir.

KKK 903, 1143

Ayin yılının Advent, Noel, Büyük Perhiz ve Paskalya gibi büyük dönemleri dışında kalan, Mesih’in kamusal hizmeti ve günlük Hristiyan yaşamı üzerine düşünme fırsatı veren haftaları.

KKK 1163

Kutsal Ayin’in, İkinci Vatikan Konsili’nden önce kullanılan ayin kitaplarına göre kutlanması; Latince kullanımı, ad orientem (doğuya dönük) duruş ve geleneksel ilahilerle belirlenir.

Olağan görevliler (piskoposlar, rahipler ve diyakozlar) bulunmadığında ya da Komünyon alanların sayısına yetmediğinde Kutsal Komünyon’un dağıtılmasına yardım eden meslekten olmayan kişi, dinî topluluk üyesi ya da atanmış akolit. Doğru terim “olağanüstü”dür, çünkü yalnızca kutsal rahiplik almış olanlar olağan görevlidir.

KKK 903

Efkaristiya kutsaması sırasında monstransı tutarken rahibin ya da diyakozun omuzlarına ve ellerine örtülen uzun ayin giysisi.

Allah’ın Sina Dağı’nda Musa’ya verdiği, insan ahlakının temel çerçevesini oluşturan ahlaki yönergeler (Dekalog).

KKK 2052-2074

Allah’a ya da komşuya karşı işlenen bir suçu ya da verilen bir zararı dua, tövbe ya da adalet aracılığıyla telafi etmek.

KKK 1459, 2487

Kilise içinde bölgesel ya da yetki alanına dayalı yetki kullanan piskopos ya da dinî topluluk üstü.

Allah’ın Kutsal Kitap’taki bir unvanı (İbranice YHVH Sebaot); O’nu göklerin ordularının ve bütün yaratılışın egemeni olarak ilan eder. Kutsal Ayin’deki Sanctus’ta yankılanır (Yeşaya 6:3).

Tek bir Kutsal Ayin’in birkaç rahip ya da piskopos tarafından birlikte kutlanması; hepsi tek bir ayini yöneten rahibin başkanlığında aynı sunuları takdis eder. Rahipliğin, kurbanın ve Allah halkının birliğini gösterir; Doğu’da uzun zamandır uygulanır, Latin Kilisesi’nde ise İkinci Vatikan Konsili’nden sonra yaygın olarak yeniden başlatıldı.

“İnsanların, gruplar olarak ya da bireyler olarak, kendilerini daha tam ve daha kolay gerçekleştirmelerini sağlayan toplumsal koşulların bütünü.” Kişiye saygıyı, toplumsal refahı ve gelişmeyi ve barışı gerektirir; herkes, özellikle de yetki sahipleri, onu geliştirmek için çalışmalıdır.

KKK 1905-1912

Tam birlik içinde olmayan Hristiyanlar arasında Efkaristiya’nın paylaşılması. Efkaristiya birliği tam kilise birliğini dile getirdiği için Katolik Kilisesi buna genellikle izin vermez; ama özellikle Doğu Kiliseleri’yle, sıkı koşullar altında bazı istisnalara izin verir.

KKK 1399-1401

Roma Makamı’yla tam birlik içinde olmayan Doğu Kiliseleri; başlıca on birinci yüzyıldan beri ayrı olanlar ile eski Doğu Ortodoks (Oryantal) Kiliseleri. Gerçek kutsal sırlara, her şeyden önce havarisel ardıllıkla rahipliğe ve Efkaristiya’ya sahiptirler ve Katolik Kilisesi’ne derin, ama eksik bir birlikle bağlıdırlar (KKK 838, 1399). İstanbul Ekümenik Patrikhanesi, Ermeni Apostolik Kilisesi ve Süryani Ortodoks Kilisesi Türkiye’de bu Kiliselerin örnekleridir.

Kilise’nin tanımlanmış öğretilerine ve kutsal geleneğine bağlı sağlam, doğru inanç (heterodoksinin/sapkınlığın karşıtı).

Mesih’in çöldeki 40 gününü örnek alarak, iç tövbenin ve ruhani öz denetimin bir eylemi olarak yiyecek ve içeceği kısıtlamak. Kilise hukuku Kül Çarşambası ve Kutsal Cuma günlerinde bir tam öğün ve iki küçük öğün öngörür.

KKK 1434, 2042

Kutsal Ayin’de takdisle Mesih’in Bedeni’ne dönüşen ince, yuvarlak mayasız ekmek.

KKK 1355, 1377

Denetimsiz bir tutku ya da intikam isteği; akılla dizginlenmediğinde yedi ana günahtan biri olur.

KKK 1765, 1866, 2262

İsa Mesih’in öğretilerini kabul eden ve yaşamını O’nun örneğine uydurmaya çalışan izleyicisi ve öğrencisi.

KKK 520, 1816

Kilise’nin iman ve ahlak konusunda verdiği bilgi, ilkeler ve resmî öğretiler bütünü.

KKK 88-90

Katolik Kilisesi’nin, Papa ve onunla birlik içindeki piskoposlar tarafından kullanılan resmî ve yetkili öğretme yetkisi.

KKK 85-87, 888-892

Kutsal Ruh’un rehberliğinde, imanlıların tefekkürü ve incelemesi, ruhani deneyimleri ve piskoposların vaazı aracılığıyla Kilise’nin vahyedilmiş gerçeği anlayışındaki büyüme. Vahyin kendisi tamamlanmıştır; öğreti anlamı değişmeden açıklık ve ifade bakımından gelişir.

KKK 66, 94

Hazların çekiciliğini dengeleyen ve yaratılmış iyiliklerin kullanılmasında denge sağlayan, iradenin içgüdülere hâkimiyetini güvenceye alan ve arzuları onurlu sınırlar içinde tutan ana erdem. İffet, ayıklık ve yiyecek ve içecekte ölçülülük ona aittir.

KKK 1809, 2341

Hristiyan Cenaze Düzeni’nde ölüm ile cenaze ayini arasında, çoğu zaman cenazenin başında, evde, bir cenaze evinde ya da kilisede yapılan dua töreni. Topluluk ölü için dua etmek, aileyi teselli etmek ve diriliş umuduyla beklemek için toplanır.

Havarilerin İman Açıklaması’nda, Mesih’in ölümünden sonra, ilahi Kişiliğine bağlı ruhuyla, kendisinden önce ölmüş doğruları kurtarmak için ölüler diyarına (Şeol ya da Hades), lanetlilerin cehennemine değil, indiğini ikrar eden madde (1 Petrus 3:18-19).

KKK 631-635

Araf’ta arınmakta olan bütün ölmüş imanlılar için 2 Kasım’da yapılan özel dua ve Kutsal Ayin sunuları günü.

KKK 1032

Tam bilgiyle ve bilinçli onayla işlenen, ruhtaki kutsallaştırıcı lütfu yok eden ve ruhu Allah’tan ayıran, Allah’ın yasasının ağır ihlali.

KKK 1854-1861

Ölüme tabi olmama durumu. Allah tarafından doğrudan yaratılan insan ruhu ölümsüzdür; ölümde bedenden ayrıldığında yok olmaz ve dirilişte bedenle yeniden birleşecektir.

KKK 366, 997

Allah’ın, seçilmişleri Oğlu’nun suretine katılmaya çağırdığı ve yazgıladığı, her kişinin O’nun lütfuna verdiği özgür yanıtı da içine alan ezelî kurtuluş tasarısı. Allah hiç kimseyi cehenneme yazgılamaz; cehennem, sonuna kadar O’ndan bilerek yüz çevirmeyi gerektirir (Romalılar 8:29-30).

KKK 600, 1037

Geçerli bir evlilikle hâlâ bağlı olan bir kişinin, ilk evliliği tamamlanmamış olsa bile, başka bir evliliği geçerli olarak yapamamasına yol açan kanonik engel. Yalnızca eşin ölümüyle ya da geçersizlik kararıyla ortadan kalkar.

Acıyı ortadan kaldırmak amacıyla engelli, hasta ya da ölmekte olan kişilerin ölümüne kendiliğinden ya da niyet bakımından neden olan eylem ya da ihmal. Cinayettir ve ağır biçimde yanlıştır; ağır ya da orantısız tedaviyi reddetmek ve yaşamı kısaltabilecek ağrı kesiciler kullanmak ötanazi değildir.

KKK 2277-2279

Allah’ın Allah olduğunu en doğrudan tanıyan, O’nu yaptıklarının ötesinde, yalnızca O olduğu için, kendisi için yücelten dua biçimi. Doruğuna “övgü kurbanı” olan Efkaristiya’da ulaşır.

KKK 2639-2643

İznik Konsili’nde tanımlanan, Oğul Allah’ın Baba Allah’la aynı ve özdeş ilahi öze/doğaya sahip olduğu temel gerçeğini dile getirir (Grekçe homoousios).

KKK 242, 464

Kutsal Ayin’de, fiziksel görünümler kalırken ekmeğin ve şarabın bütün özünün Mesih’in Bedeni’nin ve Kanı’nın özüne tamamen dönüşmesini anlatan ilahiyat terimi.

KKK 1376

Kamusal Vahyin kapanmasından sonra bir kişiye verilen vahiy; onaylanmış bir görünme gibi. Özel vahiyler iman emanetine ait değildir ve Mesih’in kesin Vahyini iyileştiremez ya da tamamlayamaz, ama imanlıların onu belirli bir çağda daha dolu yaşamasına yardım edebilir.

KKK 67

Allah’ın insana verdiği, akla dayanan, iyi ile kötü arasında özgürce seçim yapma yeteneği; insanı gönüllü eylemlerinden ahlaken sorumlu kılar.

KKK 1730-1738

Tarihsel olarak, birçok tanrıya tapan ya da Yahudilik, Hristiyanlık veya İslam dışında bir dine bağlı olan kişi; Latince “köylü” anlamına gelen paganus kelimesinden. Kilise bütün insanları, geleneklerindeki doğru ve kutsal olan her şeye saygı göstererek tek gerçek Allah’ın bilgisine çağırır.

Kutsal Ayin’de kâseyi örtmek için kullanılan sertleştirilmiş kare biçimli beyaz keten bez; ayrıca Katolik cenaze töreninde tabutun üzerine örtülen büyük beyaz örtü.

İsa’nın Kudüs’e zaferle girişini kutlayan ve Kutsal Hafta’nın başlangıcını belirleyen Paskalya’dan önceki pazar.

KKK 559

Papa’nın ve metropolit başpiskoposların kazulanın üzerinden omuzlarına taktıkları, siyah haçlarla işaretlenmiş dar beyaz kuzu yünü şerit. Metropolitin yetkisini ve Petrus’un Ardılı’yla birliğini belirtir; Papa tarafından, genellikle Aziz Petrus ve Pavlus Büyük Bayramı’nda verilir.

Kardinaller Heyeti tarafından seçilen Roma Piskoposu, Mesih’in Vekili, Aziz Petrus’un Ardılı ve evrensel Katolik Kilisesi’nin baş Çobanı.

KKK 880-882

Aziz Petrus’un Ardılı ve Katolik Kilisesi’nin yeryüzündeki başı olarak Papa’nın en yüce makamı, yetkisi ve hizmeti.

KKK 880-882

Papa’nın çıkardığı resmî ve törensel karar ya da belge; geleneksel olarak kurşun bir mühürle (bulla) mühürlenir.

Petrus’u Kilise’nin kayası ve çobanı yapan Mesih’ten alınan, Papa’nın bütün Kilise üzerindeki tam, en yüce ve evrensel yetkisi. Roma Piskoposu ve Petrus’un Ardılı olarak Papa, birliğin sürekli ve görünür kaynağı ve temelidir (Matta 16:18-19).

KKK 881-882

Piskoposunun isteği üzerine bir rahibe verilen ve “Monsenyör” unvanını taşıyan papalık onuru. 2014’ten beri piskoposluk bölgesi rahiplerine verilen tek onurdur ve genellikle altmış beş yaşına ulaşmış olanlara verilir.

Bir cemaat topluluğu üzerinde doğrudan pastoral, ruhani ve idari bakımı yürütmek üzere piskopos tarafından görevlendirilmiş rahip (Latince pastor, “çoban” kelimesinden).

KKK 2179

Kutsal Ruh’a verilen, Grekçeden gelen ve “Savunucu”, “Yardımcı”, “Teselli Edici” ya da “Öğütçü” anlamına gelen unvan (Yuhanna 14:16).

KKK 692

Dirilişten sonra yüceltilmiş bedenin dört niteliğinden biri; bedenin göksel bir ihtişam ve ışıkla parlamasını sağlar.

KKK 999

İsa Mesih’in zamanın sonunda yaşayanları ve ölüleri yargılamak için görkemle ikinci kez gelişi.

KKK 668-674, 1040

İsa Mesih’in ölümden bedenen dirilişini kutlayan, ayin yılının en büyük bayramı.

KKK 1168-1169

Paskalya Pazarı’nda başlayıp Pentekost Bayramı’nda doruğa ulaşan elli günlük ayinsel sevinç dönemi.

Kutsal Cumartesi gece karanlığı çöktükten sonra kutlanan, Rab’bin Dirilişi’nin kutlaması; bütün gece ayinlerinin en büyüğü. Paskalya mumu ve Exsultet ile Işık Ayini’ni, Söz Ayini’ni, vaftiz vaatlerinin yenilendiği Vaftiz Ayini’ni ve Efkaristiya Ayini’ni kapsar.

KKK 647, 1217, 1254

İsa Mesih’in insanlığı kurtardığı çilesi, ölümü, dirilişi ve göğe yükselişi.

KKK 571, 1067

Kutsal Perşembe akşamından (Rab’bin Akşam Yemeği Ayini) Paskalya Pazarı akşam duasına kadar süren, Mesih’in Çilesi’ni, Ölümü’nü ve Dirilişi’ni anan üç kutsal gün.

KKK 1168

Çobanların, İyi Çoban Mesih adına kendilerine emanet edilen imanlıları öğrettiği, kutsallaştırdığı ve yönlendirdiği ruhların bakımı (cura animarum). Terim ayrıca rahiplerin, diyakozların, dinî topluluk üyelerinin ve meslekten olmayan imanlıların insanlara, özellikle hastalara, yoksullara ve yas tutanlara eşlik ettiği hizmet işlerini de kapsar.

Bir piskoposun kendi piskoposluk bölgesinin imanlılarına ya da bir piskoposlar konferansının kendi bölgesinin imanlılarına, iman, ahlak ve Hristiyan yaşamı konularında öğretmek, öğüt vermek ya da yol göstermek için yazdığı mektup.

Kutsal Ayin’de Mesih’in Bedeni’ne dönüşecek ekmeği koymak için kullanılan, genellikle değerli metalden yapılmış küçük tabak. Kâseyle birlikte Efkaristiya kutlamasına ayrılmış kutsal bir kaptır.

Eski Ahit’teki iman atası (örneğin İbrahim, İshak, Yakup); ayrıca bir Doğu Katolik Patrikliğine başkanlık eden yüksek rütbeli piskopos.

KKK 59-61

Mesih’in Dirilişi’ni anan Hristiyan haftasının ilk günü; temel bayram günü ve ayin takviminin merkezi.

KKK 1166-1167, 2174-2178

İlk Günah’ı inkâr eden ve insanların ilahi lütuf olmadan özgür iradeyle kurtuluşa ulaşabileceğini ileri süren 5. yüzyıl sapkınlığı.

KKK 406

Paskalya’dan elli gün sonra kutlanan, Kutsal Ruh’un Meryem’in ve Havarilerin üzerine dökülüşünü anan büyük bayram.

KKK 731-741

Belirlenmiş tövbe günlerinde (Kül Çarşambası ve Büyük Perhiz’in cumaları gibi) ruhani bir disiplin ve iç tövbenin bir eylemi olarak et ya da belirli yiyecekleri yemekten kaçınmak.

KKK 1438, 2043

Kutsal Yazılar’ın bir bütün olarak alınan bölümü ya da parçası; özellikle ayinde okunmak üzere belirlenmiş bölüm. Grekçe “çevresinden kesme” kelimesinden gelen bu terim, Lectionarium’da düzenlenmiş okumalar için kullanılır.

Allah tarafından O’nun adına konuşmak, O’nun gerçeğini duyurmak ve insanları tövbeye ve sadakate çağırmak için çağrılan kişi.

KKK 64, 2581

En Kutsal Sır’ı hastalara, yaşlılara ya da evden çıkamayanlara götürmek için kullanılan küçük, kutsal metal kap.

(Grekçe episkopos, “gözetmen” kelimesinden) Papa tarafından atanan, Kutsal Rahiplik’in doluluğuna sahip olan ve bir piskoposluk bölgesinin baş çobanı, öğretmeni ve yöneticisi olarak hizmet eden Havarilerin ardılı.

KKK 1560, 1594

Piskoposun ya da başrahibin ayinlerde taşıdığı, Mesih’in sürüsünün çobanı olma görevini simgelemek için çoban değneği biçiminde yapılmış asa.

Papa ile birlik içindeki, geçerli olarak takdis edilmiş bütün piskoposların ortak bütünü; evrensel Kilise üzerinde en yüce öğretme ve yönetme yetkisine sahiptir.

KKK 880-887

Bir ülkenin ya da bölgenin piskoposlarının, oradaki imanlılar için ayin çevirilerini onaylamak gibi belirli pastoral görevleri birlikte yürüttükleri kalıcı meclis. Genel kararları yalnızca yasanın belirlediği durumlarda ya da Vatikan’ın yetkilendirmesiyle, onun incelemesinden sonra bağlayıcıdır (KKK 887). Türkiye’de Türkiye Katolik Piskoposlar Konferansı bulunur.

Havarisel ardıllık içinde takdis edilmiş bir piskoposun pastoral bakımı ve yetkisi altındaki cemaatleri kapsayan yerel kilise ya da belirli coğrafi bölge.

KKK 833

Bir piskoposluk bölgesinin pastoral bakımı emanet edilmiş, onu Mesih adına, kendine ait, olağan ve doğrudan yetkiyle, öğretmeni, rahibi ve çobanı olarak yöneten piskopos. Kendi yerel Kilisesi’nde birliğin görünür kaynağıdır ve Papa’nın sadece bir vekili değildir.

KKK 886, 894-896

Bir piskoposluk bölgesi boşaldıktan sonraki sekiz gün içinde danışmanlar heyeti tarafından seçilen ve yeni piskopos göreve başlayana kadar bölgeyi geçici olarak yöneten rahip ya da piskopos. En az otuz beş yaşında olmalıdır; makam boşken hiçbir yenilik yapılamaz.

Evrensel Kilise’de Papa ile birlik içindeki, geçerli olarak takdis edilmiş bütün piskoposların ortak bütünü.

KKK 880-887

Piskoposluk (seküler) rahibi bir piskoposluk bölgesine bağlıdır (inkardine edilmiştir) ve onun piskoposunun altında, genellikle cemaatlerde hizmet eder. Tarikat (regüler) rahibi ise bir dinî kuruma aittir, yemin eder, onun kuralına (regula) göre yaşar ve yerel piskopostan aldığı yetkilerle üstlerinin onu gönderdiği yerde hizmet eder.

Piskoposluk bölgesi piskoposunun atadığı, genel vikerle aynı olağan yürütme yetkisine sahip, ama bu yetkisi piskoposluk bölgesinin belirli bir kesimiyle, belirli tür işlerle ya da belirli bir ayine veya gruba ait imanlılarla sınırlı olan rahip ya da yardımcı piskopos.

Piskoposun ve kuriyasının kilise yönetimini yürüttüğü, piskoposluk bölgesinin idari büroları ve merkezi.

İşlenen günah için duyulan gerçek iç üzüntü ve ondan tiksinme; bir daha günah işlememeye kesin kararla birlikte.

KKK 1451-1454

Tövbe eden kişinin günahından, özellikle de her bakımdan iyi olan Allah’ı gücendirdiği için duyduğu üzüntüyü dile getirdiği ve O’nun lütfuyla bir daha günah işlememeye, günaha yol açan durumlardan kaçınmaya kesin karar verdiği dua. Tövbe Kutsal Sırrı’nda bağışlanmadan önce okunur; günlük duada da yeri vardır.

KKK 1451-1453

Göğsün üzerinden tutturulan, pelerine benzer uzun ayin giysisi; rahipler ya da diyakozlar tarafından En Kutsal Sır’ın Kutsaması, tören alayları ve Kutsal Ayin dışındaki ayinler sırasında giyilir.

Latinceden (pontifex) gelen, bir piskoposu ve özellikle Yüce Pontif’i (Papa’yı) anlatan unvan.

KKK 882

Dinî yaşam için yetişmenin ilk aşamasındaki (postulantlık) aday; çağrısını sınamak ve novisiyata kabule hazırlanmak için toplulukla birlikte yaşar.

Bir kutsanmış ya da aziz ilan edilme davasını yürütmek üzere atanan, bir Allah Kulu’nun yaşamı, erdemleri ya da şehitliği ve mucizeleri hakkında belgeleri ve tanıkları toplayan ve davayı piskoposluk soruşturması ve Vatikan aşamaları boyunca yönlendiren kişi.

Prag’daki Zafer Meryem Ana Kilisesi’nde bulunan, krallık giysileri içindeki Çocuk İsa’nın on altıncı yüzyıldan kalma heykeli ve onunla bağlantılı İsa’nın Kutsal Çocukluğu’na adanmışlık. Kopyalarına dünyanın her yerinde saygı gösterilir.

Efkaristiya Duası’nın açılış bölümü; rahip, halkla yaptığı diyalogdan (“Rab sizinle olsun… Yüreklerinizi yükseltin… Tanrımız Rab’be şükredelim”) sonra Baba’ya yaratılış, kurtuluş ve kutsallaştırma işleri için şükreder. Sanctus ile sona erer.

KKK 1352

Bir piskoposluk bölgesi, bölgesel prelatür ya da kişisel prelatür gibi imanlıların bir kesimi üzerinde olağan yönetim yetkisi kullanan, genellikle piskopos olan din adamı. Onur prelatı (Kutsallığı’nın Onur Prelatı) ise Papa’nın bu unvanı verdiği ve Monsenyör diye hitap edilen bir rahiptir.

Rahip; “presbiterium” bir piskoposluk bölgesinde piskoposlarının altında hizmet eden rahiplerin bütününü anlatır.

KKK 1554, 1562

Kutsal alanda sunağın çevresindeki, din adamlarına ve görevlilere ayrılmış bölüm. İngilizce konuşulan bazı ülkelerde terim cemaat rahiplerinin konutunu da anlatır; bazen bir piskoposluk bölgesinin rahipler bütünü (presbiterium) için de kullanılır.

Bazı dinî toplulukların üstü. Keşiş tarikatlarında prior ya bir başrahibin yardımcısı ya da bir prioratın başıdır; Dominikenler, Karmelitler ve Augustinusçular gibi tarikatlarda ise yerel bir evin ya da eyalet ya da genel prior olarak daha büyük bir bütünün üstüdür.

On altıncı yüzyıl Reformu’ndan doğan Lutherciler, Reformcular ve Anglikanlar gibi Hristiyan kilise topluluklarından ve onlardan türeyen topluluklardan birinin üyesi. Vaftiz edilmiş ve imanla aklanmış olanlar Mesih’e katılmıştır ve haklı olarak Rab’de kardeşlerimiz diye anılır.

KKK 817-819, 838

Yaratılış 3:15 (“İlk İncil”); Şeytan’a karşı Kadın’ın soyu aracılığıyla kazanılacak son zaferi duyuran Kutsal Kitap’taki ilk peygamberlik.

KKK 410

Kutsal Ayin’de Değerli Kan dağıtıldıktan sonra ve kutsal kaplar temizlenirken kâseyi silmek ve rahibin parmaklarını ve dudaklarını kurulamak için kullanılan küçük, dikdörtgen biçimli beyaz keten bez.

Tek gerçek Allah’ın yerine bir yaratığa, nesneye ya da kavrama tapma ya da onu tanrılaştırma günahı; Birinci Buyruk bunu yasaklar.

KKK 2112-2114

Grekçe Eski Ahit’in Allah’ın vahyedilmiş adı YHVH’yi karşıladığı unvan. İsa’ya uygulandığında O’nun Tanrılığını ve dünya ve tarih üzerindeki egemenliğini ikrar eder; Hristiyan duasının her yerinde geçer (Filipililer 2:11).

KKK 446-451

Kutsal Ruh’un yedi armağanından biri; Allah’ın yüceliğine karşı saygılı bir huşu ve saygı, O’nu gücendirmekten kaçınma isteği aşılar.

KKK 1831

İsa’nın öğrencilerine öğrettiği, Baba’ya seslenişten ve yedi dilekten oluşan dua. “Bütün İncil’in özeti” ve temel Hristiyan duasıdır; her Kutsal Ayin’de ve Saatlerin Ayini’nde okunur (Matta 6:9-13).

KKK 2759, 2761, 2765

Noel’den kırk gün sonra, 2 Şubat’ta kutlanan bayram; Meryem ile Yusuf’un bebek İsa’yı Tapınak’ta sunmalarını anar; orada Simeon O’nu “uluslara vahiy ışığı” diye selamladı. Mumlar kutsanır ve tören alayıyla taşınır; Bizans geleneği bu bayrama Karşılaşma der (Luka 2:22-38).

KKK 529

İsa’nın Ürdün Irmağı’nda Yahya tarafından vaftiz edilişini anan bayram; o an Kutsal Ruh güvercin gibi O’nun üzerine indi ve Baba O’nu sevgili Oğlu olarak ilan etti. Roma ayininde Noel dönemini kapatır; Doğu Kiliseleri’nde 6 Ocak’ta Teofani (Epifani) olarak kutlanır (Matta 3:13-17).

KKK 535-536, 1224

Bir rahibe topluluğunun ortak bir kurala göre birlikte yaşadığı yer.

Kapalı bir tarikatta törensel, ömür boyu yeminler etmiş ve yaşamını tefekkür duasına adamış kadın.

KKK 918

Kutsal Rahiplik aracılığıyla takdis edilmiş, kendisine ruhların bakımı verilen, piskoposunun altında kutsal sırları kutlama ve Kutsal Ayin Kurbanı’nı in persona Christi sunma yetkisi bulunan erkek.

KKK 1562-1568

Bir piskoposluk bölgesinin rahiplerini temsil eden, Kilise hukukunun her piskoposluk bölgesinde bulunmasını istediği, piskoposun senatosu olarak görev yapan ve imanlıların pastoral iyiliği için piskoposluk bölgesini yönetmesinde ona yardım eden rahipler kurulu. Rolü genellikle danışmadır.

Bir erkeğin diyakoz, rahip ya da piskopos olarak takdis edildiği Kutsal Rahiplik ayini.

KKK 1538

Latince “onaylanmış ama tamamlanmamış”; vaftizliler arasında yapılmış, ama evlilik birleşmesiyle tamamlanmamış geçerli evlilik. Hiçbir insan gücünün bozamayacağı tamamlanmış kutsal sır evliliğinden farklı olarak, haklı bir nedenle Roma Pontifi tarafından bozulabilir.

KKK 1640

1517’de Martin Luther’in başlattığı ve Zwingli ve Calvin gibi başkalarının sürdürdüğü, Kilise’yi reform etmeyi amaçlayan ve Protestan topluluklarının Roma’yla tam birlikten ayrılmasına yol açan on altıncı yüzyıl hareketi. Katolikler bu toplulukların Hristiyanlarına Rab’de kardeşler olarak saygı ve sevgiyle bakar.

KKK 817-819

Meryem’le birlikte Oğlu’nun Dirilişi’ne sevinen “Göklerin Kraliçesi, sevin, alleluya” Meryem antifonu. Paskalya döneminde sabah, öğlen ve akşam Angelus’un yerini alır ve Saatlerin Ayini’nde Gece Duası’nın son Meryem antifonu olarak söylenir.

Bir tapınma yeri gibi cemaat kilisesi olmayan bir kilisenin ya da seminer, Katolik kolej veya üniversite gibi bir kurumun yönetimi emanet edilmiş rahip. Bazı yerlerde bu unvan bir katedralin ya da cemaatin rahibi için de kullanılır.

Roma Kilisesi’nin ayin geleneği; Latin Kilisesi’nin başlıca ayini ve dünyada en yaygın kutlanan ayin. Olağan biçimi, İkinci Vatikan Konsili’nden sonra yenilenen, Latince ya da onaylanmış yerel dil çevirileriyle kutlanan ayindir.

KKK 1203

Roma ayininin eski Efkaristiya Duası; yüzyıllar boyunca bu ayinin tek Efkaristiya Duası oldu, bugün Roma Missali’nin I. Efkaristiya Duası’dır. “Kanon” “kural” demektir ve sabit metnini anlatır; bu metin Bakire Meryem’i, Havarileri ve ilk dönemin birçok şehidini anar.

KKK 1352-1354

Kutsal Ayin’i Roma ayinine göre kutlamak için yönergeleri, kuralları ve ilahiyat açıklamalarını içeren resmî belge.

Roma ayininin, Missal’de ya da Pontifikal’de bulunmayan kutsal sırların ve kutsallık işaretlerinin, örneğin Vaftiz’in, Tövbe’nin, Hastaların Meshedilmesi’nin, Evlilik’in, cenazelerin ve kutsamaların ayinlerini içeren ayin kitabı ya da kitaplar dizisi (Rituale Romanum). İkinci Vatikan Konsili’nden beri bölümleri ayrı kitaplar olarak yayımlanır.

Roma ayininin, yılın her günü için Kilise’nin andığı azizleri ve kutsanmışları, yaşamları ve ölümleri hakkında kısa bilgilerle sıralayan resmî ayin kitabı. Koroda ya da toplulukta okunabilir ve yeni azizler ilan edildikçe dönem dönem güncellenir.

Bir azizin imanlıların saygı gösterdiği bedensel kalıntıları ya da kişisel eşyaları (Birinci Derece: beden/kalıntılar; İkinci Derece: giysiler/eşyalar; Üçüncü Derece: birinci derece bir röliğe değdirilmiş nesne).

KKK 1674

Kutsal Yazılar’da Kutsal Ruh’un yaşam veren varlığını ve etkinliğini anlatmak için kullanılan, “rüzgâr”, “soluk” ya da “ruh” anlamına gelen İbranice kelime.

KKK 691, 703

İnsan kişisindeki, kişinin en çok onunla Allah’ın suretinde olduğu ruhani ilke. Allah tarafından doğrudan yaratılan ve ölümsüz olan ruh bedenin “biçimi”dir; öyle ki beden ve ruh tek bir insan doğası oluşturur. Ölümde bedenden ayrılır ve dirilişte onunla yeniden birleşir.

KKK 363-366

Bir kutsal sırrın lütfunu verimli biçimde almak için gerekli ruhani hazırlık, iç iman ve ruh hâli.

KKK 1128, 1131

Bilgelik, iman ve ayırt etme yeteneğiyle donatılmış, düzenli konuşma, öğüt ve Allah’ın isteğini ayırt etme yoluyla bir başkasının dua ve Hristiyan yaşamında büyümesine yardım eden rahip, dinî topluluk üyesi ya da meslekten olmayan kişi. Haçlı Aziz Yuhanna, rehberin bilgili, ölçülü ve deneyimli olmasını öğütledi.